Изге Язма: Әюб
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T10:34:34.355500+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. Әюб
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

Әюб

Әюб

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42

1

Әюб һәм аның гаиләсе

1^1Утс дигән җирдә Әюб атлы бер адәм гомер кичерә иде. Ул бик тә саф күңелле вә гадел бер зат булып, Аллаһыдан куркыр вә Аны хөрмәт итәр, явызлыктан тайчаныр иде+. 2Аның җиде углы һәм өч кызы бар иде. 3Ул җиде мең кәҗә һәм сарык, өч мең дөя, биш йөз пар эш үгезе, биш йөз ишәк асрый һәм бик күп хезмәтче тота иде. Әюб Шәрыкның иң бөек ир заты иде+.

4Аның угыллары, чиратлашып, үз өйләрендә сый мәҗлесләре үткәрерләр һәм бу мәҗлесләргә бергә ашап-эчәргә үзләренең өч кыз кардәшен дә чакырырлар иде. 5Мәҗлесләр чоры тәмамлангач, Әюб аларны пакьләнү йоласын үтәргә үзенә чакырып алыр иде. Ул, таң беленүгә торып, һәр баласы өчен берәр тулаем яндыру корбаны китерер иде, чөнки Әюб болайрак фикер йөртә иде: «Бәлки, минем балаларым күңелләрендәге уйлары белән Аллаһыны кимсетеп гөнаһ кылганнардыр». Әюб һәрдаим шулай эшләде+.

Әюбнең беренче сыналуы

6Бервакыт Аллаһы угыллары[*] Раббы хозурына килделәр, алар арасында шайтан [*] да бар иде+. 7Раббы аңардан:

– Син кайдаң килдең? – дип сорады.

Шайтан исә Раббыга:

– Мин дөнья гизеп йөрдем, җир йөзен әйләнеп чыктым, – дип җавап бирде+.

8Раббы аңардан:

– Колым Әюбкә игътибар итмәдеңме? – дип сорады. – Җир йөзендә аның кебек саф күңелле вә гадел башка берәү дә юктыр: Аллаһыдан куркыр вә Аны хөрмәт итәр, явызлыктан тайчаныр.

9Шайтан болай дип җавап бирде:

– Әюбнең Аллаһыдан куркуы юкка гынамы әллә?! 10Аның үзен дә, гаиләсен дә, мал-мөлкәтен дә, коймадай әйләндереп алып, Син Үзең саклап торасың түгелме?! Куйган хезмәтләрен Үзең фатихалыйсың – көтүләре әнә ишәйгәннән-ишәеп бара+. 11Әмма, кулыңны сузып, бар нәрсәсенә кагыл гына, ул, һичшиксез, йөзеңә бәреп, Сиңа ләгънәт укыячак+.

12Шунда Раббы болай диде:

– Ярый, бүгеннән аның бар мөлкәте синең кулыңда, тик аның үзенә генә тимә.

Шайтан аннары Раббы яныннан китеп барды.

13Көннәрдән беркөнне Әюбнең угыллары һәм кызлары олы абыйларының өендә бергә ашап-эчеп утыралар иде. 14Шулчак бер хәбәрче, килеп, Әюбкә әйтте:

– Үгезләр чәчүлек җирен сөрә иде, якын-тирәдә ишәкләр дә утлап йөри иде; 15шулчак шебалылар һөҗүм иттеләр дә көтүне куып алып киттеләр, ә көтүчеләрне кылычтан үткәрделәр. Сиңа хәбәр җиткерердәй бары мин генә калдым+.

16Бу адәм сөйләп бетерергә дә өлгермәде, башка берәү, килеп, болай диде:

– Күктән Аллаһы уты төшеп, сарык-кәҗәләреңне дә, көтүчеләреңне дә һәлак итте. Сиңа хәбәр җиткерердәй бары мин генә калдым+.

17Бу адәм сөйләп бетерергә өлгермәде, тагын берәү килеп җитте һәм әйтте:

– Килданиләр, өч яктан һөҗүм итеп, дөяләреңне куып алып киттеләр, көтүчеләреңне кылычтан үткәрделәр. Сиңа хәбәр җиткерердәй бары мин генә калдым+.

18Ул да сөйләп бетерергә дә өлгермәде, башка берәү, килеп, болай диде:

– Синең угылларың һәм кызларың олы абыйларының өендә сыйланып, шәраб эчеп утыралар иде; 19шулчак чүлдән көчле җил-давыл, килеп, өйнең дүрт почмагына китереп бәрде. Йорт балаларың өстенә җимерелеп төште, һәм алар һәлак булдылар. Сиңа хәбәр җиткерердәй бары мин генә калдым.

20Шулчак Әюб урыныннан сикереп торды да, өс киемнәрен ерткалап, чәчен кырыкты. Аннары башын җиргә орып сәҗдә кылды+
21һәм әйтте:

«Мин әнкәм карыныннан шәрә килеш туган идем,
шәрә килеш китәрмен дә.

Раббы бирде, Раббы алды:

Раббыга мактау-шөкерләр яусын!»+

22Шундый хәлләргә тарып та, Әюб гөнаһ кылмады – Аллаһыны гаепләмәде.

2

Әюбнең икенче сыналуы

2^1Беркөнне Аллаһы угыллары тагын Раббы хозурына килделәр. Алар арасында шайтан да бар иде. Раббы хозурына килеп баскач,+
2Раббы аңардан:

– Кайдан кайтып килешең? – дип сорады.

Раббыга җавап биреп, ул:

– Мин дөнья гизеп йөрдем, җир йөзен әйләнеп чыктым, – диде.

3Раббы шайтаннан сорады:

– Син Минем колым Әюбкә игътибар итмәдеңме? Җир йөзендә аның кебек саф күңелле вә гадел башка берәү дә юктыр: ул Аллаһыдан куркыр, Аны хөрмәт итәр һәм явызлыктан тайчаныр. Син аны гаепсезгә һәлак итәргә өндәсәң дә, ул һаман үзенең сафлыгын саклауда нык торадыр.

4Шайтан исә Раббыга болай дип җавап бирде:

– Җанын саклап калыр өчен, адәм баласы бернәрсәсен дә кызганмас. Тәненең тиресенә әле зыян тимәгән аның[*], 5әмма, кулыңны сузып, тәненә, сөякләренә кагылып кына кара, ул, һичшиксез, йөзеңә бәреп, Сиңа ләгънәт укыячак.

6Раббы шайтанга әйтте:

– Ярый, бүгеннән ул синең кулда, тик аның гомерен генә өзмә.

7Шуннан соң шайтан, Раббы яныннан китеп, Әюбне башыннан аягынача шеш-кутыр белән каплап алды+. 8Әюб, шеш-кутырларын кырып тазартмакчы булып, кулына чүлмәк ватыгы алды да көл өеменә утырды[*]+. 9Хатыны аңа:

– Син әле һаман, күңелем саф минем, дип үз сүзеңдә нык торасыңмы? Аллаңны каһәрлә дә үл! – диде.

10Хатынына Әюб:

– Син акылсыз хатыннар сүзен сөйләмә! Без Аллаһыдан бары тик яхшылык кына кабул итеп, начарлыкны кабул итмәскә тиешмени?! – дип җаваплады.

Шундый хәлләргә тарып та, Әюбнең авызыннан бер гөнаһ сүз чыкмады+.

Әюбнең өч дусты

11Әюбкә ябырылган бу бәла-казаларны аның өч дусты – теманлы Әлифаз, шуахлы Билдад һәм нагамалы Софар ишетеп белде. Алар, очрашып, Әюбнең кайгысын уртаклашырга, аны юатырга сүз куештылар һәм аның янына юнәлделәр+. 12Алар аны ерактан ук күреп алдылар. Әюб танырлык та түгел иде. Шунда дуслар сөрән салып елый башладылар; өс киемнәрен ертып җибәрделәр дә башларына тузан сиптеләр+. 13Алар аның янында җирдә җиде көн һәм җиде төн утырдылар. Араларыннан берсе дә аңа авыз ачып сүз әйтмәде, чөнки алар аның чиксез хәсрәт чигүен күреп торалар иде+.

3

Әюбнең беренче нотыгы

Әюбнең үзенең туган көнен каһәрләве

31-2Шуннан Әюб, сүз башлап, дөньяга килгән көненә ләгънәт укыды:

3«Мин туган көн,

„ир бала яралды!“ дип әйткән төн кырылып китсен!+

4Ул көн караңгылыкка әйләнсен,
Аллаһы аны күкләрдә искә алмасын,
таң яктысы аңа нур чәчмәсен.
5Караңгылык, үлем сөреме ялмап алсын аны,
кара болыт капласын;
кояш тотылу аңа дәһшәт салсын.
6Куе караңгылык чорнап алсын ул төнне –
ел көннәре исәбендә саналмасын,
айлар исәбенә дә кермәсен.
7Аһ, ул төн кысыр булсын,
сөенеч авазлары ишетелмәсен.
8Көннәрне каргый алырдай,
Ливьятанны[*] уятырдай көче булган сихерчеләр
мин туган көнне ләгънәт укып каргасын.

9Ул төнне таң йолдызларын караңгылык капласын;
төн, зарыгып көтсә дә,
таң нурларын күрә алмасын,
10чөнки ул төн әнкәм карынын капламады,
күзләремне кайгы-хәсрәттән сакламады.

11Никләргә мин үле булып тумаганмын,
һәм тугач та, никләр генә үлмәгәнмен+?
12Нигә мине, тугач, тезләренә алдылар,
нигә миңа күкрәк сөте имезделәр?
13Хәзер менә үлем йокысы белән йоклар идем,
тыныч булыр иде миңа
14сарайлары җимерелгән патшалар
һәм аларның мәслихәтчеләре белән янәшәдә,
15алтын җыйган,
йортларын көмеш белән тутырган түрәләр арасында.

16Күмәрләр иде мине үле туган бала кебек,
якты дөнья күрергә өлгермәгән сабый кебек+.
17Яманнарның ярсулары басыла анда,
арып-талчыкканнар анда җаннарына ял ала,
18тоткыннар да иркен сулап куя анда,
ишетелми сакчыларның янаулары аларга.
19Анда кечек тә, бөек тә тигездер,
анда кол да хуҗасыннан азаттыр.

20Ник бирергә газап чигүчегә якты көн?!
Җаны кыйналганга яшәү ник кирәк?!+
21Үлем көтә алар, ләкин үлем күренми,
хәзинә эзләгәннән дә тырышыбрак эзли алар үлемне;+

22кабер читенә баскач тантана итә,
шатлык-сөенеч кичерә алар+.

23Андый кешенең барыр юлы караңгы,
һәр тарафына Аллаһы киртә куя аның+.

24Аһ-зарларым бүген – минем икмәгем,
газаплы ыңгырашуларым сулар кебек түгелә.

25Ни-нәрсәдән курыксам – шулар төште башыма,
ни-нәрсәдән өркенсәм – барысы килде каршыма+.

26Тынычлык, ял һәм иминлек юк миңа,
гасабилык биләп алды күңелемне».

4

Әлифазның беренче нотыгы

Адәм баласы Аллаһы каршында хаклы була алырмы?

4^1Теманлы Әлифаз аңа болай дип җавап бирде:

2«Кемдер үз фикерен әйтергә теләсә,
сүзләре, бәлки, күңелеңә авыр килер,
ләкин мондый чакта ничек дәшми каласың?!

3Исеңә төшер: башкаларга ничек акыл-киңәш бирә идең үзең,
кулы салынганнарга ничек көч-куәт өсти идең+.

4Абынганнарны син сүзең белән аягына бастырдың,
тезләре калтыраганнарга таяныч булдың.

5Инде үзеңә кайгы килгәч, шундук башыңны игәнсең,
бәла килеп кагылуга, куркудан рухың төшкән.

6Аллаһыдан курку сиңа ышаныч бирмимени?

Саф хәятең сине өметләндермимени+?

7Уйлап кара: гаепсез бәндәләрнең кайсы һәлак булганы бар?!

Күңеле тугры адәмнәрнең кайда юкка чыкканы бар?!+

8Мин күрдем ки, яманлык басуын сөреп, явызлык чәчкәннәр
үзләре үк шул җимештән авыз итәләр;+
9алар Аллаһының кайнар сулышыннан үләләр,
Аның дәһшәтле җиленнән гаип булалар[*]+.
10Яманнар арысландай үкерешә бар көченә,
ләкин аларның тешләре яшь арыслан тешләредәй сындырылыр.

11Табыштан мәхрүм калган арыслан һәлак була,
ана арысланның балалары кайсы кая таралып бетә.

12Яшерен бер сүз килеп иреште миңа,
колагыма бер пышылдау ишетелде.
13Төнлә кешеләр, тирән йокыга талып,
хәвефле төшләр күреп яткан чакта,+
14калтырау һәм курку биләп алды мине,
сөякләремә кадәр курку үтеп керде+.
15Бер рухның җиле шулчак йөземә кагылып үтте,
һәм чәчләрем үрә торды.

16Ул каршымда иде,
тик мин аның килеш-килбәтен төсмерли алмадым,
күз алдымда бары аның томанлы бер рәвеше торып калды.

Тынлык урнашты. Шул чакта тавыш ишеттем:+

17„Адәм баласы Аллаһы каршында хаклы була алырмы?

Яратучысы каршында кем саф булып кала алыр+?

18Аллаһы хәтта Үзенең хезмәтчеләренә дә ышанып бетмәс,
фәрештәләрендә дә җитешсезлек табар,+

19инде нигезе комга салынган балчык өйдә яшәүчеләрдә бигрәк тә табар:

аларны бит көя күбәләгеннән дә җиңелрәк сытып үтерүе.

20Иртән бар иде алар, кичкә юк булалар –
мәңгегә юкка чыгулары сизелми дә кала;

21чатыр бавын өзгән кебек, тәннәренең бер сеңерен өзү җитә –
акыл-зирәклеккә ирешмичә һәлак булалар“+.

5

Адәм баласының хәсрәт чигәр өчен тууы хактыр

5^1Ярдәмгә чакырып кара, җавап бирүче табылырмы?

Изгеләрнең кайсысына мөрәҗәгать итәрсең икән+?

2Ахмакны ярсучанлыгы харап итәр,
беркатлыны көнчелеге үтерер+.

3Мин күрдем ки, аңгыраның тамырлары тирәнәеп өлгерми,
көтмәгәндә йортына ләгънәт ябырылып төшә.
4Балаларына ярдәмгә килүче булмас,
шәһәр капкасы төбендә дәгъвалары юкка чыгар,
һәм берәү дә аларны якламас.
5Җир уңышын аның ачлар ашар,
хәтта тигәнәк арасында үскәнен дә аерып алырлар,
ә ачкүзләр аның байлыгын талар.

6Бәла җир астыннан үзе шытып чыкмый,
кайгы кырда үзе үсми.

7Ут чаткысының һавага очуы хак булган кебек,
адәм баласының хәсрәт чигәр өчен тууы хактыр.

Кодрәт иясенең үгетләрен кире какма

8Әмма синең урыныңда мин булсам, Аллаһыга ялварыр идем,
үз эшемне Аллаһыга тапшырыр идем.
9Ул кылган гамәлләр бөек, акыл ирешмәслек,
могҗизаларының исәп-хисабы юк+.
10Җир йөзенә Ул яңгыр яудырыр,
кырларга дым иңдерер;+
11кимсетелгәннәрне югары күтәрер,
зарлыларны хәвефсез юлга чыгарыр+.
12Аллаһы хәйләкәрләрнең ниятләрен бозар,
һәм аларның кулларыннан уңыш китәр;

13Йомры башларның хәйләсен Ул үзләренә каршы кулланыр,
һәм мәкерлеләрнең ниятләре юкка чыгар+.

14Аларны көпә-көндез караңгылык чорнап алыр,
көн уртасында, төндәге кебек, капшанып кына йөрерләр+.

15Фәкыйрьләрне Аллаһы кылычтай үткен сүзләрдән коткарыр,
куәтлеләрнең каты кулыннан азат итәр+.

16Шуңа күрә кимсетелгәннең өмете бар –
гаделсезлекнең авызы томаланыр+.

17Аллаһының нәсыйхәтен алганнар бәхетледер!

Шуңа күрә Кодрәт иясенең үгетләрен кире какма!+

18Ясаган җәрәхәтен Ул Үзе үк бәйләп куяр;

Ул сугар, ләкин Аның кулы савыктырыр да+.

19Ул сине алты бәла-казадан коткарыр,
җиденчесенең дә зыяны тимәс сиңа+.

20Кытлык килгәндә, Ул сине – ач үлемнән,
сугышта кылычтан йолып алыр+.

21Тел камчысы сиңа үрелеп җитмәс,
бөлгенлек килсә дә курыкмассың+.

22Бөлүгә дә, ачлыкка да син көлеп кенә карарсың,
ерткыч җанварлар да сиңа куркыныч тоелмас.

23Басудагы ташлар сиңа комачау итмәс,
кыр җәнлекләре белән татулыкта яшәрсең.

24Чатырыңда иминлек булуын белерсең,
малларыңны барлаганда, һичнәрсәнең югалмавын күрерсең.

25Нәселеңнең ишлелеген,
бала-чагаңның кырда үскән үлән санынча күп булуын күрерсең+.

26Үз вакытында җыеп бәйләнгән иген көлтәсе кебек,
олы яшькә җиткәч дөнья куярсың+.

27Менә нәрсәләр ачыкладык без – шулай, һәммәсе дөрестер!

Колак салып тыңла да үзеңә сабак ал».

6

Әюбнең икенче нотыгы

Аллаһы гомер җебемне өзсә иде

6^1Җавабында Әюб болай диде:

2«Әгәр минем хәсрәтемне үлчәп карасаң,
бизмәннәргә салсаң бар кайгымны –
3диңгез комыннан да авыррак тартыр иде ул.
Шуңа күрә сүзләрем өзек-төтек!+
4Кодрәт иясенең уклары кадалгандыр тәнемә,
рухым эчә агуын шуларның,

Аллаһының барча дәһшәтләре миңа каршы юнәлгән+.

5Җәйләүдәге ишәк кычкырырмы,
анда үлән җитәрлек булса?!

Арандагы сыер мөгрәрме,
алдында ашарына булса?!

6Тозсыз ашның тәме бармы әллә?!

Йомырка агының тәме булырмы?!

7Күңелем һич кабул итми, хәтта кагыласым килми,
андый аш күңелне болгата!

8Аһ, теләгем кабул булса иде,

Аллаһы өметемне акласа иде –

9юк итәргә теләп мине, тәвәккәлләп, күтәрсә иде дә кулын,
гомер җебемне өзсә иде!+

10Шунда миңа бер юаныч булыр иде,
туктаусыз газап чиккәндә дә куаныр идем.

Чөнки бит мин Изге Затның сүзеннән чыкмадым!

11Өметемне өзмәс өчен, кайдан куәт алыйм?

Гомеремнең азагы нинди булыр, ничек түзеп торыйм?

12Минем көчем таш кебек ныкмы?!

Гәүдәм әллә бакырданмы минем?!

13Бу чарасыз хәлләр эчендә ярдәм итәрлек
көч бармыни соң минем үземдә?

Дусларыннан Әюбнең күңеле суыну

14Хәтта Кодрәт иясеннән куркуны оныткан кешегә дә
дусларының мәрхәмәте кирәк[*].
15Минем дуслар инеш кебек ышанычсыз,
суы агып беткән ермакка охшаш:+
16язгы ташудан ул болганчыкланыр,
кар суларыннан ташкынга әверелер;
17челлә җиткәч, тынычланып, суы юкка чыгар,
кызудан елга үзәне кибеп калыр.
18Кәрваннар, су эзләп, юлларыннан язар,
чүлдә каңгырып йөреп, шунда һәлак булыр.
19Тейма кәрванчылары су эзләп йөрер,
Шеба сәүдәгәрләре су табылыр дип өмет итәр+.
20Ләкин аларның көткәннәре акланмас,
коры елга үзәненә килеп җитәрләр дә котлары очар.

21Хәзер сез дә минем өчен шулай ышанычсыз булдыгыз:

хәлемне күреп куркып калдыгыз.

22Мин сездән нинди дә булса бүләк сорадыммы?!

„Минем хакка байлыгыгыздан өлеш чыгарыгыз“, – дидемме?!

23„Дошман кулыннан коткарыгыз мине“
яки „Йолым түләп, рәхимсез бәндәләрдән азат итегез“, –
дип әйттемме?!

24Аңлатыгыз миңа, һәм мин тынып калырмын,
күрсәтеп бирегез: нәрсәдә минем ялгышым?

25Хак сүздән дә каты нәрсә юктыр,
тик сезнең шелтәгез нидән гыйбарәт соң?

26Сез бары шелтәле сүзләр генә уйлап таба аласызмы?

Гаҗиз кешенең ялваруы сезгә – искән җил тавышы гынамы+?

27Сез ятимне жирәбә салып бүлешәсез,
дустыгызны сатып җибәрергә әзерсез.

28Борылып карагыз әле миңа –
күзегезгә карап алдаша алыр идемме мин?

29Хаталанмас өчен, акылыгызга килегез,
шикләнмәгез, хак исемемә әле тап төшмәгән.

30Авызымнан әллә ялган сүз чыктымы –
телем явызлык тәмен сизми дисезме?!

7

Җир йөзендә кеше язмышына тигән өлеш – авыр хезмәт түгелме?!

7^1Җир йөзендә кеше язмышына тигән өлеш – авыр хезмәт түгелме?!

Көннәре аның ялланып эшләүченекенә охшаш түгелме?!+

2Кичке күләгәне зарыгып көткән кол,
хезмәт хакы көткән ялчы кебек ул+.

3Мин дә шулай бушка айлар кичерәм,
газаплы төннәр – минем өлешем.

4Урынга ятып өлгермим – торыр вакытымны көтәм,
ләкин төннең иге-чиге күренми,
таңга кадәр шулай әйләнеп-тулганып газап чигәм+.

5Тәнемне корт вә җәрәхәт басты,
тирем яргаланып, кутырлап бетте.
6Көннәрем тукучы шүресеннән дә тизрәк йөгерә,
өмет җебем өзелеп, гомерем инде ахырына якынлаша+.

Гомерем минем – искән җил кебек

7Уйлап бакчы: гомерем минем – искән җил кебек,
күзләремә инде бәхет күрү бүтән насыйп булмас.

8Бүген мине күреп торган күзләр мине башка күрә алмас;
минем якка күз сирперсең – ә мин инде юк+.

9Таралып юк булган болыт кебек,
үлеләр аймагына киткән кире кайтмас.

10Өенә ул бүтән әйләнеп кайтмас,
туган җире аны танымас+.

11Шуңа күрә мин дәшми тора алмыйм,
рухымның җәберләнүен,
җанымның ачыргалануын өзгәләнеп сөйлим.
12Әллә мин диңгез яки диңгез аждаһасымы –
нигә Син шулай минем өстән сакчылар куйдың?
13„Йокым мине тынычландырыр,
ятагымда газапларым җиңеләер“, – дип уйласам,
14Син мине коточкыч төшләр белән куркытасың,
дәһшәтле күренешләр белән өркетәсең!
15Мондый тәнне асрап ятканчы, сулышым өзелсә,
асып үтерсәләр, яхшырак булыр иде.

16Туйдым дөньясыннан, барыбер мәңге яшисе түгел бит!

Ялгызымны калдыр! Минем көннәр искән җилгә охшаш+.

17Кем соң ул кеше дигәнең, нигә аны шулкадәр олылыйсың?

Нигә аңа шулкадәр игътибар бирәсең+?
18Һәр иртәдә аны тикшереп,
һәрдаим сынап торасың+.
19Күзләреңне миннән бер мизгелгә алчы –
үз иркемдә калыйм, тын алыймчы бераз!+

20Әгәр гөнаһ кылган булсам, йә әйт: ни зыяным тиде Сиңа,
әй кешелекнең Назыйры?[*]

Нигә миңа шулай каныгасың?

Ни сәбәпле Синең өчен авыр йөккә әйләндем+?

21Нигә минем гөнаһымны ярлыкамыйсың,
гаебемне ник кичермисең?

Мин тиздән җир куенына кереп ятармын,
эзләрсең мине, ләкин инде мин булмам».

8

Билдадның беренче нотыгы

Әгәр син Аллаһыга сыгынсаң

8^1Шуахлы Билдад болай дип сүз башлады:+

2«Кайчанга кадәр шулай сөйләнерсең?

Синең сүзләр – ярсулы җил сыман!

3„Аллаһы гаделлекне боза,

Кодрәт иясе хилафлык китерә“, – дисеңме әллә+?

4Бәлки, синең балаларың Аңа каршы гөнаһ кылып,

Ул аларны үз җинаятьләре баткагына батыргандыр.

5Әгәр син Аллаһыга сыгынсаң,
Кодрәт иясенә ялварсаң,
6әгәр саф күңелле, тугры булсаң,
Ул шунда ук сиңа ярдәмгә килер,
дәрәҗәле урыныңа кире кайтарыр+.
7Юл башың игътибарга лаек булмаса да,
киләчәктә сине бөеклек көтә.

Явыз ниятлеләр һәм тугрылар тормышы

8Элекке буын кешеләреннән сораштыр,
тикшереп бел: аларның ата-бабаларына нәрсәләр мәгълүм булды икән+?

9Без исә, әле кичә генә туган кебек, берни белмибез,
безнең гомер көннәре – эреп югалган шәүлә генә+.

10Шул буын кешеләре сиңа аңлатмас, сөйләмәс идеме,
күңелдәгесен ачып салмас идеме?!

11Сазлыксыз урында папирус үсәрме?!

Су булмаган җирдә камыш баш калкытырмы?!

12Әлегә алар яшел һәм чабылмаган булса да,
барча үләннәрдән иртәрәк корый+.

13Аллаһыны оныткан һәр кешене әнә шул көтә;
дәһринең[*] өмете әнә шулай киселә+.

14Баглаган өмет-ышанычы – пәрәвез җебе кебек;
иминлеге – пәрәвез оясыдай+.

15Оясына сөялер, ләкин оясы тотып тора алмас,
тотынучыны чыдатмас+.

16Дәһри – кояшта чәчәк аткан үлән күк;
аның үсентеләре бөтен бакчага тарала,

17тамырлары вак ташларга ябыша,
таш диварларга сарыла.

18Ләкин аны үскән урыныннан төбе-тамыры белән йолкып алсаң,
шул урын аңардан ваз кичәр:

„Сине һичкайчан күргәнем юк“, – дияр+.

19Тормышының бар шатлыгы әнә шулдыр!

Ә аның урынына инде туфрактан башка үсемлекләр шытып чыгар.

20Белеп тор: саф күңелле кешене Аллаһы кире какмый,
ә явызны – ярдәменнән ташлый.

21Ул әле синең иреннәреңне көләч итәчәк –
синең шатлыклы авазларың яңгырап торачак+.

22Дошманнарың синең оятка калачак,
яманнарның чатыры юкка чыгачак»+.

9

Әюбнең өченче нотыгы

Көч сынашыргамы Аның белән – Ул бит гайрәтле

9^1Җавабында Әюб болай диде:

2«Әйе, сүзләреңнең дөреслеген беләмен.

Ләкин кеше Аллаһы каршында ничек аклана ала+?

3Әгәр берәрсе Аның белән бәхәскә керергә теләсә,

Аның мең соравыннан берсенә дә җавап бирә алмас иде+.

4Зирәк йөрәкле Ул, көчле, мәһабәт,

Аңа каршы торганнарның кайсы исән-имин калыр?!

5Тауларны Ул кисәтүсез-нисез урыннарыннан күчереп йөртә,
ачуыннан аларны астын өскә китерә.
6Җирне Ул үз урыныннан кузгата,
аның нигезләрен дер селкетә+.
7Ул әмер бирсә – Кояш калыкмый,
мөһер сугып, йолдызларның яктысын каплый.
8Ул берүзе күкләрне җәеп сала,
диңгез дулкыннары өстеннән йөгереп уза+.
9Ул Җидегән, Орион, Өлкәр йолдызлыкларын[*],
көньяк күге йолдызларын хасил итте;+

10Аның кылган гамәлләре бөек, зиһен җитмәслек,
могҗизаларының исәбе-хисабы юк+.

11Ул янымнан үтеп китәр, мин аны күрмәм,
узып китәр, ә мин аны шәйләмәм.

12Нәрсәңнедер тартып алыр – Аны кем туктата алсын?

Кем Аңа: „Син нәрсә эшлисең?“ – дип, каршы әйтә алсын?

13Аллаһы Үзенең ачуын тыеп тормас,

Аның аяклары астында Раһаб[*] ярдәмчеләре дә сыгылып төшә+.

14Шулай булгач, ничек итеп мин Аңа җавап бирим,

Аңа каршы әйтер өчен, кайдан сүзләр табыйм?

15Гәрчә хаклы булсам да, мин кайтарып сүз әйтә алмас идем,

Хөкем итүчемнән бары мәрхәмәт сорар идем+.
16Хәтта чакыруыма җавап бирсә дә,
сүзләремне тыңлар диеп ышанмыйм.
17Өермә күк ябырыла миңа,
бер сәбәпсез җәрәхәтләремне ишәйтә;
18тын алырга ирек бирми,
җанымны әрнү белән тутыра.

19Көч сынашыргамы Аның белән – Ул бит гайрәтле!

Хөкемгә тартыргамы –
тик Аңа каршы шаһитлыгымны тыңлаучы булырмы?!+

20Гаепсез булсам да, үз телем үк мине хөкем итәр,
керсез булуыма карамастан, Ул мине, гаепле, дияр+.

21Минем гаебем юк! Ләкин миңа инде барыбер,
мондый тормыш тәмам туйдырды+.

22Минем инде һичнәрсәгә исем китми!

Шуңа күрә мин менә болай дим:

Ул гаепсезне дә, яманны да бердәй харап итә+.

23Кинәт ябырылган бәла үлем китергәндә,
гаепсезләрнең өметсез хәленнән Ул көлә генә.

24Бөтен дөнья яманнар кулына тапшырылган,
ә Ул хөкемчеләрнең күзен бәйләп куйган.

Аңардан башка бу эшне кем эшли алсын?!+

Аллаһы белән Әюб арасын килештерердәй затның булмавы

25Көннәрем чапкыннан да тизрәк үтеп китә, чаба гына,
әмма алда яхшы нәрсә күренми;+
26камыш көймәләр кебек узып китә,
табышына атылган бөркет кебек очып үтә.
27Әгәр: „Мин бар зарымны оныттым,
караңгы чыраем елмаю белән алышынды“, – дисәм дә,

28барыбер газапларымнан котым алына,
чөнки беләм: Син мине гаепсез дип танымаячаксың.

29Мин барыбер гаепле саналырмын –
шулай булгач, ник юкка тырышырга?
30Кар сулары белән юынсам да,
кулларымны селте белән юсам да,+

31Син анда да мине пычрак сулы чокырга батырыр идең,
миннән хәтта үз киемнәрем дә җирәнер иде.

32Аллаһы бит минем кебек адәм баласы түгел,
ничек мин Аның белән тартыша алыйм,
ничек итеп мәхкәмәгә Аның белән дәгъвалашырга барыйм+?

33Безнең арада, җилкәбезгә кулын салып,
килештерерлек берәү дә юк.

34Минем өстән җәза таягын алса иде,
мине дәһшәткә салудан туктаса иде Ул.

35Шулчак мин, Аңардан курыкмыйча, үз сүземне әйтә алыр идем –
әмма мондый шартларда бу эш мөмкин түгел.

10

Син мине бар иткән идең, хәзер юк итәргә телисеңме?

10^1Яшәүдән гайрәтем чикте,

кайгыларымны түгим әле,
җаным ачыргаланудан сөйлим әле+.

2Аллаһыга әйтермен: хөкем чыгарырга ашыкма!

Нәрсәдә гаеплисең Син мине+?

3Мине җәберләвең шулай бик яхшы дисеңме?!

Үз кулларың белән яратканны кире кагып,
яманнарның мәкерен хуплавың әйбәт нәрсәме?!

4Әллә Синең дә күзләрең гади кешенеке сыманмы?!

Син дә дөньяга кешеләр кебек карыйсыңмы?!+

5Әллә Синең көннәрең аларның көннәре кебекме?!

Елларың адәм затыныкы кебек кыскамы?!

6Шуның өченме син миннән гаеп эзлисең,
гөнаһ табарга телисең?

7Син минем гаепсез икәнемне,

Синең куеныңнан берәүнең дә коткара алмаячагын беләсең+.

8Синең кулларың мине бар итте, әвәләде,
хәзер, кире уйлап, мине юк итәргә телисеңме+?

9Исеңдәме: Син мине балчыктан әвәләп бар иткән идең,
инде янә туфрак хәленә кайтарасыңмы+?
10Мине яратканда, савытка сөт салган кебек,
эремчек итеп куерткан Син түгел идеңме?!+
11Син мине, ит һәм тирегә төрендереп,
сөяк, сеңерләргә кушып тукыдың.
12Миңа тормыш бирдең, мәрхәмәтле булдың;
мине кайгыртып, рухымны саклап тордың.

13Ләкин йөрәк түреңдә башка нәрсә дә яшеренгән булган икән,
мин беләм, Синең ниятең шундый булган:

14мине күзәтеп торырга һәм,
әгәр гөнаһ кылсам,
гаебемне җәзасыз калдырмаска.

15Әгәр гаепле икәнмен – беттем мин!

Ә инде гаепсез икәнмен – анда да башымны күтәрә алмамын;
кимсетүләрдән гарыкмын һәм кайгылардан исерекмен.

16Башымны гына күтәрәмен – арыслан кебек ташланасың,
янә миңа каршы дәһшәтле көчеңне күрсәтәсең:

17миңа каршы яңа шаһитлар табасың,
ачуыңны һаман ныграк кабартасың,
һөҗүм арты һөҗүм оештырасың+.

Ник Син мине бу дөньяга китердең?

18Ник Син мине ана карыныннан бу дөньяга китердең?

Тумас борын, беркем күрмәгән килеш үлгән булсам,
яхшырак булыр иде –+

19ана карыныннан туп-туры кабергә күчеп,
мин бөтенләй дөньяга килмәгән дә кебек булыр идем.

20Көннәрем санаулы гына – калдыр мине,
аз гына хәл алырга мөмкинлек бир+.

21Мин бит тиздән караңгы, үлем сөременә чумган,
мәңге әйләнеп кайтмаслык илгә –+

22дөм караңгылык, үлем сөреме баскан,
яктылык та кара булып тоелган җыйнаксыз-таркау илгә китәм».

11

Софарның беренче нотыгы

Кодрәт иясенең бөеклеген белеп бетерә аласыңмы?!

11^1Нагамалы Софар болай дип сүз башлады:+

2«Сүз куертучыга каршы әллә җавап юкмы?!

Кем бик шома сөйли, әллә шул хаклымы?!

3Син сафсата сатканда, башкалар тынып торсынмы?!

Мыскыл иткәндә, сине туктатырлык адәм юктыр дисеңме?!

4Син әйтәсең: „Мин дөрес фикер йөртәм
һәм Аллаһы каршында пакь-чистамын“, – дип+.

5Аллаһы, телгә килеп,
сиңа җавап бирергә теләсә иде,

6сиңа зирәклекнең серләрен ачып салса иде!

Чөнки чын зирәклек күпкырлы бит.

Аңла: Аллаһы гөнаһларыңның кайберләрен күрми калырга булды.

7Аллаһының тирән серләренә төшенә аласыңмы?!

Кодрәт иясенең бөеклеген белеп бетерә аласыңмы?!

8Ул бөеклек күкләрдән дә югарырак –
син нәрсә генә эшли аласың?

Үлеләр аймагыннан тирәнрәк –
син нәрсә белә аласың+?

9Җир йөзеннән дә озынрак, диңгездән дә киңрәк.

10Әгәр Ул, килеп, зинданга ябып куйса, мәхкәмә җыйса –

Аны кем туктата алыр?!+

11Ялганчыларны белә бит Ул:

гөнаһ күргәч, игътибарсыз калдырырмы?!

12Кыргый ишәк кешегә әйләнергә мөмкин,
әмма ахмакка беркайчан акыл кермәс.

Әгәр син йөрәгеңне Аллаһыга юнәлтсәң

13Әгәр син йөрәгеңне Аллаһыга юнәлтсәң
һәм, ялварып, кулыңны Аңа сузсаң,+
14кулыңны пычраткан бозыклыкны ташлый алсаң
һәм өеңдә гаделсезлеккә юл куймасаң –+

15шул чагында оялмыйча йөзеңне күтәрә алырсың,
курку белмичә аягыңда нык басып торырсың.

16Шул чагында бар кайгыларың онытылыр,
агып киткән сулар кебек тоелыр алар сиңа.

17Тормышың көндезге нурдан да яктырак булыр,
караңгылык таң белән алышыныр+.

18Алда өмет күреп тынычланырсың,
тирә-юнең хәвеф-хәтәрсез булып, тыныч йокларсың.

19Ятарсың тыныч – берәү дә сиңа янамас;
һәм бик күпләр илтифатыңны эзләп килер+.
20Ә яманнарның күзе томаланыр,
алар сыеныр урын таба алмас,
аларның бар өмете – соңгы сулышны алып үлеп китү».

12

Әюбнең дүртенче нотыгы

Акыл-зиһен миндә дә бар

12^1Җавабында Әюб болай диде:

2«Шулай-шулай, сез барысын да белә торган!

Сезнең белән бергә зирәклек тә үләр, ахры!

3Зиһен-акыл миндә дә бар ул,
сездән бер дә ким түгелмен.

Сез белгәннәрне, йә, кем белми?!

4Дусларыма мин мәсхәрәләү өчен бер зат булдым:

Аллаһыны дәшеп чакырган һәм Аңардан җавап алган,
гадел һәм күңеле саф булган кеше шулай мәсхәрә иясенә әйләнде+.

5Кайгы-хәсрәтсезләр бәлагә юлыккан кешегә мыскыллап карый,
сөртенгәнне тагын да төртеп җибәрә.

6Ә юлбасарларның чатырлары хәвефсез,

Аллаһының ачуын китерүче тыныч яши –
әйтерсең, Аллаһыны үз кулында күтәреп йөртә+.

7Хайваннардан сорап бак – алар аңлатырлар,
очар кошлардан сора – сөйләп бирерләр,
8туфрак белән киңәшеп кара – ул сиңа аңлатыр,
хәтта диңгез балыклары телгә килер.
9Бар нәрсәнең Раббы кулы белән эшләнгәнен
аларның кайсысы белмәс?!
10Һәр җан иясенең яшәеше,
һәр кешенең сулышы – Аның иркендә+.
11Тел-аңкау азык тәмен тойган кебек,
колак та һәр сүзне сынамыймы?!+
12Зирәклек – картларда,
гакыл озак яшәгәннәрдә була+.

Аллаһының кодрәте

13Аллаһыда – һәм зирәклек, һәм кодрәт;
Аңарда – киңәш-табыш һәм гакыл.
14Аллаһы җимергәнне кеше кабат тергезә алмас,

Әгәр Ул иректән мәхрүм итсә – кеше кабат ирек күрмәс+.

15Ул яңгырларны туктатса – корылык килер,
яудырса – җир йөзен су басар.

16Кодрәт тә, гакыл да – Аңарда,
алданучы да, алдаучы да – Аның ихтыярында.

17Мәслихәтчеләрне Ул, акылын алып, чарасыз итәр,
хөкем итүчеләрне юләргә чыгарыр+.

18Патшаларның билбауларын тартып өзәр,
шулар урынына кол чүпрәге бәйләп куяр+.

19Руханиларны дәрәҗәле урыныннан мәхрүм итәр,
борынгы хакимнәр токымын бәреп төшерер.

20Ышанычлы мәслихәтчеләрнең телен кыскартыр,
өлкәннәрнең зиһенен чуалтыр.

21Аксөякләрне хурлык белән каплар,
куәтлеләрне коралсыз калдырыр+.

22Караңгылык тирәнлекләрен ачар Ул,
дөм караңгылыкта булганны яктыга чыгарыр+.

23Халыкларның берсен югары күтәрер, берсен харап итәр Ул,
кайсын җыяр, кайсын таратып бетерер+.
24Халыкларның юлбашчыларын акылдан яздырыр,
аларны юлсыз чүлдә куып йөртер –+

25яктылыкның әсәре дә булмаган караңгыда, капшанып,
исерекләр кебек, алпан-тилпән йөрер алар+.

13

Кодрәт иясенә эндәшергә җөрьәт итәм

13^1Боларның барысын мин үз күзләрем белән күрдем,
үз колакларым белән ишеттем һәм аңладым.

2Сез белгәнне мин дә беләм –
бер дә сездән ким түгелмен.

3Мин Кодрәт иясенә эндәшергә җөрьәт итәм,
дәгъвам турында Аллаһы белән сөйләшергә телим!+

4Ә сез ялганыгыз белән хакыйкатьне пычратасыз,
сез барыгыз да булдыксыз табиблар.

5Сез, ниһаять, тынып калсагыз иде –
бу сезнең бер акыллы эшегез булыр иде+.

6Минем дәлилләремне тыңлагыз,
үземне яклап, нәрсә дим, аңларга тырышып карагыз.

7Аллаһы хакына дип, ялган сөйләрсезме,
ә сезнең ялганыгыз Аңа кирәкме соң?!

8Аңа бар күңелегездән ярарга тырышасызмы?!

Аллаһының эшен яклап чыгарга телисезме?!

9Ул сезне сынап карарга теләсә, бик шәп булырмы?!

Кешеләрне алдаган кебек, Аны да алдый алырсызмы?!+

10Яшертен генә эш йөртеп, бер якны гына яклыйсыз икән,

Ул, һичшиксез, сезне гаепләми калмас.

11Аның дан-шөһрәте сезне куркытмыймы?!

Дәһшәте өстегезгә төшмәсме?!

12Сезнең сүзләрегез көлгә охшаш,
аклануларыгыз – уалучан балчыктан ясалган калкандыр.

13Туктагыз сөйләүдән, мин сөйлим;
миңа ни булса, шул булыр.
14Тормышымны куркыныч астына куеп,
үземне хәвеф-хәтәргә дучар итәм[*].
15Ул мине юк итәр – инде өметем өзелгән[*],
үз юлымны мин Аның алдында барыбер яклаячакмын –

16минем өчен котылу шул булыр!

Денсез бәндә Аңа якын килергә дә җөрьәт итмәячәк бит!

17Тыңлагыз, дикъкать белән тыңлагыз сүзләремне,
әйткәннәремне колак салып тыңлагыз!

18Менә мин сезгә үземнең дәгъвамны әзерләдем,
беләмен ки, мин хаклымын.

19Берәр каршы төшәрлек кеше бармы миңа?

Булса, мин тын калырмын һәм җан тәслим кылырмын+.

20И Аллам, Синнән бары ике нәрсәне ялварам
һәм моннан ары Синнән яшеренмәм:
21кулларыңны миннән читкә ал Син,
һәм дәһшәтең мине куркытмасын!+

22Шуннан соң чакыр мине, һәм мин җавабымны бирермен,
яки сөйләргә рөхсәт ит миңа, ә Үзең җавабыңны әйт+.

23Ялгыш гамәлләрем, кылган гөнаһларым күпме икән?

Күрсәт кимчелекләремне, гөнаһларымны.
24Ни өчен Син йөзеңне миннән яшерәсең
һәм мине Үзеңнең дошманың итеп күрәсең+?
25Коелган яфракны куркытмакчы,
коры саламны куып йөртмәкчеме Син+?
26Син мине бик авыр нәрсәләрдә гаеплисең,
яшьлек гөнаһларымны гаепкә саныйсың+.
27Аякларымны калыпка кыстырып,
Син һәр юлымны күзәтеп торасың,
һәр адымымны билгеләп барасың+.
28Ә кеше ул черек кебек,
көя күбәләге тишкәләгән кием кебек таралып бетүчән+.

14

Кеше гомеренең кыскалыгы турында

14^1И-и хатын-кыздан туган адәм баласы!

Кыска аның гомере һәм борчу белән тулы+.

2Чәчәк кебек ачыла да сулып коела,
күләгә кебек чагылып үтә дә юкка чыга+.

3Менә кем артыннан күзәтчелек итәсең Син!

Менә кемне хөкемгә тартырга телисең!

4Нәҗес-шакшы булганны кем пакь кыла ала? –

Беркем дә!+

5Кешенең көннәре алдан билгеләнгән,
айлары да Синең ихтыярда –

Син куйган әлеге чикне ул беркайчан да үтеп чыга алмаячак.

6Син аңардан күз карашыңны ал да аны тынычта калдыр,
көнлекче кебек, эш көннәрен хәвефсез төгәлләсен+.

7Хәтта агачның да киләчәккә өмете бар:
кискән саен ул кабаттан терелеп китә,
япь-яшь үсентеләр җибәрә.
8Тамырлары аның җирдә картайса да,
кискән төбе җир астында корыса да,
9дым сизелү белән ул буйга китәр,
яшь үсентедәй, яңа бәбәкләр чыгарыр.
10Кеше, үлгәннән соң, көч-дәрманын җуя,
вафатыннан соң юкка чыга.
11Күлнең дә суы китә,
елганың да суы кими, кибә+.
12Кеше дә шулай: ятар да кабат тормас,
күкләр юкка чыкканчы, ул уянмас,
йокысыннан арына алмас+.

13Ачуың басылганчы, мине яшереп торсаң,
үлеләр аймагына качырып куйсаң иде дә,
билгеләгән вакытың җиткәч, мине исеңә төшерсәң иде!+

14Тик, үлгәч, кеше кабат терелер микән?
Авыр хезмәт көннәрем үткәнче,
азат булуымны өметләнеп көтәр идем+.
15Чакырсаң, җавап бирер идем;
Үзең бар иткән бәндәңне сагыныр идең;+
16шунда, адымнарымны санасаң да,
гөнаһларымны эзләп тормас идең;+

17яман гамәлләремне букчага салып, мөһер сугар идең дә
гаепләремне күздән яшерер идең.

18Ләкин ишелгәндә тау уалып таралган кебек,
кыяташ үз урыныннан күчкән кебек,
19сулар ташны ашаган кебек,
ташкын сулар туфракны юып алып киткән кебек,
Син дә кешенең өметен шулай юкка чыгарасың.
20Син аны тәмам җиңеп, ул шулай китеп барыр,

Син аның чыраен үзгәртерсең һәм куып җибәрерсең.

21Угыллары аның мөхтәрәм булырмы – ул аны белмәс,
кимсетелерме – аннан да хәбәрдар булмас+.

22Ул фәкать тәне авыртканны гына сизәр,
үз хәлен генә уйлап, күз яшьләре түгәр».

15

Әлифазның икенче нотыгы

Сине үз авызың хөкем итә

15^1Теманлы Әлифаз болай дип җавап бирде:+

2«Җил алып килгән сүзләр белән гакыл иясе җавап бирерме,
эссе җилләр[*] белән корсагын тутырырмы?!+
3Мәгънәсез сүзләр, файдасыз нотыклар белән
каршы сөйләп торырмы ул?!
4Син хәтта Аллаһыдан курку хисен оныттың,
Аның турында уйлануны ваклык дип саныйсың.

5Синең гөнаһың телеңне шулай сөйләргә өйрәткән;
хәйләкәрләр телен үзләштергәнсең син.

6Сине мин түгел, үз авызың хөкем итә,
үз телең үзеңә каршы дәлиллек бирә+.

7Әллә син дөнья йөзенә беренче кеше булып тудыңмы,
таулар барлыкка килгәнче үк яратылдыңмы?!+
8Әллә син Аллаһы киңәшмәсендә утырдыңмы,
акылны шунда үзең генә җыйдыңмы?!+
9Без белмәгән ни-нәрсә мәгълүм сиңа,
без аңламаган ни-нәрсәнең асылына төшендең?!+
10Безнең арада чал чәчлеләр дә, картлар да –
атаңнан да өлкәнрәкләр бар!
11Әллә сиңа Аллаһы күрсәткән юанычлар,
сиңа әйтелгән иркә сүзләр аз булдымы?!
12Нигә йөрәгең сине шулай вәсвәсәгә сала,
нигә күзләрең ачулы елтырый?
13Нигә рухың Аллаһыга каршы юнәлгән,
нигә авызыңнан шундый сүзләр чыга?

14Кеше ничек пакь-саф күңелле булсын,
хатын-кыздан туган кеше ничек тәкъва була алсын+?

15Әгәр Аллаһы Үзенең изге затларына да ышанмый,

Аның күзендә күкләр дә чиста түгел икән,+

16ялганны су кебек эчә торган, бозык җанлы адәми зат

Аның каршында ничек саф була алсын?!+

Яман кешенең язмышы

17Мин сөйләрмен сиңа, ә син тыңлап тор,
күргәннәремне сөйләп бирермен,
18гакыл ияләренең сүзләрен –
ата-бабалары яшермәгәнне сөйләрмен+.
19Җир аларга гына бирелгән булган,
алар арасында ятларга урын табылмаган.

20Яман кешенең тормышы газап эчендә узар –
җәберләүчегә бирелгән гомер еллары санаулы.

21Аның колак төбендә дәһшәтле авазлар яңгырап тора,
дөньялар тыныч вакытта да аңа җан кыючы килә.

22Караңгылыктан котыласына ышанмый ул;
каршысында һәрчак кылыч көтеп тора.

23„Кайдан табыйм икән?“ – дип, икмәк эзләп каңгырып йөри,
караңгылык көне җитүен сизә ул.

24Авырлык һәм бәла-казалар аны куркуга салалар,
яу белән килүче патшадай, аның котын алалар.
25Чөнки ул Аллаһыга кул күтәрде,
Кодрәт иясенә каршы баш калкытты,
26кабырчыклы, калын калканын тотып,
тәкәбберләнеп Аңа каршы йөгерде.
27Бу яман бәндәнең йөзе симергәнгә,
ботларын май басканга,+
28таланган шәһәрләрдә,
кешеләр ташлап киткән,
җимерелергә җиткән йортларда яшәр ул.

29Ул инде бай булмас, мал-мөлкәте тузып бетәр,
байлыгы дөнья буйлап җәелеп китә алмас,

30һәм ул караңгылыктан качып котылмас.

Аның үсентеләрен ялкын ялмап алыр,

Аллаһының сулышы аны себереп ташлар+.

31Буш өметләргә ымсынып алданмасын:

әҗере шул ук бушлык булачак бит!

32Тиешлесен тулысы белән вакытыннан алда алыр,
аның ботаклары яфрагын коеп бетерер;+

33өлгермәгән җимешләрен койган йөзем куагы кебек ул,
чәчкәләрен иртә койган зәйтүн агачы кебек,
34чөнки денсезләр өере кысыр булыр,
ришвәтченең чатырын ялкын чорнап алыр+.
35Бозыклык чәчкәннәр бәла җыяр,
аларның йөрәге ялган артыннан ялган тудырыр»+.

16

Әюбнең бишенче нотыгы

Бичара юатучылар

16^1Җавабында Әюб болай диде:

2«Мондый сүзләрне мин күп ишеттем,
ниткән юатучылар сез – кайгы гына өстисез!

3Буш сүзләрнең азагы булырмы бер?

Миңа каршы сөйләргә нәрсә мәҗбүр итә сезне+?

4Әгәр сез минем урында булсагыз,
мин дә шулай сөйләнер идем,
сезгә каршы гаеп артыннан гаеп ташлар,
шелтәләп, башымны селкеп торыр идем.

5Нотыкларым белән гайрәт биреп,
авызымнан юату сүзләре яудырыр идем.

Аллаһының Әюбкә һөҗүм итүе

6Сөйләсәм дә – җан әрнүе басылмас,
тынып калсам да – сүрелмәс.
7И Аллам, Син минем бөтен җелегемне суырдың,
барча якыннарымны харап итеп бетердең,+
8тәнемне киптереп корыттың –
миңа каршы сөйләүче шаһитлык бу,
арыклыгым да – миңа каршы сөйләүче билгедер.
9Ачуыннан Аллаһы миңа һөҗүм итә,
җәфалый һәм тешләрен шыкырдата;
дошманнарым миңа күзләре белән тишәрдәй итеп карыйлар,+

10авызларын ыржайтып, мине мыскыллыйлар,
ачуланып, яңакларымны чабаклыйлар;
бөтенесе миңа каршы сүз берләшкән+.
11Аллаһы мине яманнар иркенә бирде,
яманнар кулына ыргытты.

12Мин кайгысыз яши идем – Ул минем тормышымны җимерде,
муенымнан тотып алды да чәрдәкләп атты,
һөҗүм итәр өчен, миңа тамга салды+.
13Һәр тарафтан минем өскә Аның уклары оча,
мәрхәмәтсез рәвештә бөер-бавырларымны үтәли тишә
һәм үтемне җиргә агыза+.

14Ул миңа җимерү артыннан җимерү китерә,
сугыш чукмары кебек, минем өскә ташлана.

15Тәнем каплар өчен, тупас тукымадан кайгы киеме тектем,
маңгаем белән җиргә кадәр башымны идем;
16елый-елый битләрем кызарып бетте,
күз кабакларымны үлем караңгылыгы каплады.
17Ә бит минем куллар җәбер-золым белми,
догаларым да ихлас күңелдән.

18И туфрак, сеңдермә минем канымны!

Кычкырган тавышым да югалып калмасын!

19Ләкин күкләрдә хәзер дә минем Шаһитым бар,
югарыда минем Яклаучым бар+.

20Дусларым мине мәсхәрәлиләр,
әмма минем күзләрем Аллаһы каршында яшь коя.

21Их, кешеләр арасындагы бәхәсне хөкем итүче адәм булган кебек,

Аллаһы белән бәхәсне дә берәрсе шулай хөкем итсен иде!

22Санаулы еллар үтәр дә китәр –
мин кире әйләнеп кайтмаслык юлга китеп барырмын.

17

Әюбнең өмете

17^1Рухым сынды минем,
көннәрем сүнеп бара,
кабер читендә мин.

2Тирә-юнем мыскыл итүчеләр белән тулган,
алар, мәсхәрәләп, күземне дә ачтырмыйлар+.

3Зинһар, минем урынга Җавап бирүчем бул!

Яклап, үзенең канаты астына алырлык тагын кемем бар?!+

4Мәсхәрә итүчеләрнең зиһенен томаладың Син,
шул рәвешчә аларга җиңәргә ирек бирмәдең.

5Кеше үзенең дусларын мәҗлескә җыя,
ә балалары ачтан интегә.

6Аллаһы бар кеше алдында миннән бер көлке ясады,
алар минем йөземә төкерәләр+.
7Кайгыдан күзләрем томанланды,
гәүдәм бер күләгә генә булып калды –
8намусы булганнар моны күреп офтана,
гаепсез адәмнәрнең денсезләргә ачуы кабара.

9Тик шулай да тәкъва кеше юлдан һич тайпылмас,
кулы чиста кеше тагы да куәтләнер.

10Ә менә сез һәммәгез кире әйләнеп кайтыгыз!

Арагыздан акыллы бер кеше табармынмы икән?

11Көннәрем узып китте,
өметләрем, йөрәгем ашкынулары чәлпәрәмә килде+.

12Ә дусларым төнне „көн“ дип ышандырмакчылар,
алар: „Яктылык – якын гына!“ – ди,
әмма тирә-якта бары караңгылык+.
13Әгәр үлеләр дөньясы минем йортым булса,
караңгылыкка ятагымны җәйсәм,+
14каберемне: „Син – минем атам“, – дип,
суалчаннарны: „Сез – минем анам вә сеңелләрем“, – дип атасам,

15ә кайда соң алайса минем өметем?!

Өметемне минем кем күрер?!

16Өметем дә үзем белән бергә үлеләр дөньясының капка төбенә иңәр –
аның белән бергә туфракка әйләнербез».

18

Билдадның икенче нотыгы

Яман кешегә якты ут та сүнә

18^1Шуахлы Билдад исә җавабында болай диде:+

2«Кайчан бетәр сүздән бау ишүләрегез?

Әүвәл уйлашыгыз – аннан сөйләшербез.

3Нигә соң әле хайванга әйләнергә
һәм синең күзеңә томана булып күренергә+?

4Син ачудан өзгәләнәсең –
синең хакка әллә җир йөзе бушап калсын да,
кыяташлар үз урыныннан кузгалсынмы?

5Яман кешегә якты ут та сүнә,
аның утыннан хәтта очкын да калмый,+
6чатырыннан яктылык китә,
шәмдәлдәге уты да сүнә.
7Адымнарының куәте кими аның,
уй-ниятләре үз башына җитә+.
8Үз аягы белән тозакка барып керә ул,
ау ятьмәсенә үзе килеп баса+.
9Үкчәсен кыл тозак эләктереп ала аның,
гәүдәсен элмәк кысып тота.
10Яшерен ау җебе сагалый аны,
сукмагында капкын көтеп тора.
11Һәрьяклап дәһшәт яный аңа,
эзенә басып куа килә+.
12Бәла аны тотып йотарга тели,
һәлакәт аның абынганын көтеп тора.
13Аның тиресе чиргә азык булыр,
тәнен үлем зәхмәте йотар.
14Аны имин чатырыннан йолкып алырлар да
дәһшәтләр патшасы каршысына алып китәрләр.
15Аның чатырын ут ялмап алыр,
йортына күкерт коелыр+.
16Астан аның тамырлары корыр,
өстән ботаклары шиңәр.
17Җирдә аны хәтерләүче калмас,
урамда исемен дә телгә алучы булмас+.
18Яктылыктан караңгыга куып чыгарырлар аны,
җир йөзеннән сөрерләр.
19Үзеннән соң халкы арасында ни баласы,
ни токымы калмас,
беркеме дә калмас яшәгән җирендә+.
20Аның язмышын ишетеп,
көнбатыштагыларның коты очар,
көнчыгыштагыларны да тирән курку биләп алыр.

21Явызларның тораклары белән һәрчак шулай булыр,

Аллаһыны танымаган кешенең язмышы шул булыр»+.

19

Әюбнең алтынчы нотыгы

Аллаһы миңа карата гаделсезлек кылды

19^1Җавабында Әюб болай диде:

2«Кайчанга кадәр сез мине интектерерсез,
сүзләрегез белән җәфаларсыз?

3Сез мине ничә тапкырлар мыскылладыгыз –
мине мәсхәрәләүдән кыенсынмыйсыз да.

4Әгәр мин, чыннан да, ялгышканмын икән,
алар минем ялгышлар булып калыр иде.

5Әгәр сез, чынлап та, үзегезне миннән өстен куярга,
хурлыкка төшүем белән битәрләргә телисез икән,

6белеп торыгыз: Аллаһы миңа карата гаделсезлек кылды,
минем өскә ятьмәсен ташлады.
7„Мине җәберлиләр!“ – дип кычкырам,
ләкин җавап бирүче юк,
ярдәмгә чакырам, әмма яклаучы юк+.
8Юлыма киртә куйды Ул – үтеп чыгарлык түгел,
караңгылык белән сукмагымны каплады;+
9Ул миннән абруемны йолкып алды,
башымнан таҗымны салдырды;+
10һәрьяклап мине җәфалый – бетәмен!
Өметемне агач тамырыдай йолкып алды.
11Мине Үзенең дошманы санап,
ачы каһәрен миңа юнәлтте+.
12Үзләренә юл сала-сала
Аның чирүләре бергәләшеп миңа якынлашты,
инде чатырым тирәли урнаштылар+.

13Туганнарымны Ул миннән читләштерде,
дусларым да миңа кырын карый,+
14-15якыннарым, танышларым мине ташлап китте,
кайчандыр өемдә сыену тапканнар – онытты.
Хезмәтче хатыннар мине килмешәккә саный,
алар өчен мин бер чит кешегә әверелдем;
16хезмәтчемне чакырам –
ә ул, кат-кат ялварып сорасам да, җавап бирми.

17Сулышымның исеннән хатынымның күңеле бизде,
ир туганнарым миннән чиркана+.

18Хәтта малай-шалай да мине кимсетә,
күренүем була – үчекли башлыйлар+.

19Якын дусларым миннән җирәнә,
яраткан кешеләрем йөз чөерә.

20Миннән тире дә сөяк кенә калды,
җаным менә-менә очып чыгар кебек.

21Кызганыгыз мине, дусларым, кызганыгыз –
Аллаһы орды миңа!+
22Нигә сез мине Аллаһы кебек үк эзәрлеклисез,
туймагандай, минем тәнемне ашыйсыз?

Коткаручым миңа чит-ят түгел

23Минем бу сүзләрем язып барылып,
кулъязма төргәгенә теркәлеп,+

24тимер каләм вә кургаш белән чокып язылса иде дә
мәңгелеккә ташка уелып калса иде!+
25Мин беләм: мине коткаручы Зат тередер,
соңгы көндә җир йөзенә килер Ул+.
26Тирем салынып төшеп,
менә шул тәнемдә әле мин Аллаһыны күрәчәкмен+.

27Мин Аны үз күзләрем белән күрәчәкмен;
күрәчәкмен: Ул миңа чит-ят түгел!

Күкрәгемдә йөрәгем ничек талпына!

28Ләкин сез: „Ничек без аңа җәбер күрсәтик?!

Бу хәлләрнең сәбәпчесе ул үзе бит!“ – диярсез.

29Шулай булгач, кылычтан куркыгыз,
чөнки ачу-ярсу кылыч белән җәзалана;
шунда сез белерсез: гадел хөкем бар ул!»+

20

Софарның икенче нотыгы

Яман кешегә Аллаһы биргән өлеш

20^1Нагамалы Софар болай дип җавап бирде:+

2«Мин бик борчулы хәлдәмен,
шомлы уйларым җавап бирергә мәҗбүр итә.
3Мине хурлый торган шелтәле сүзләр ишетәм,
һәм акылым җавап табарга чакыра.
4Әллә син шуны белмисеңме: баштан ук,
кеше җиргә аяк басканнан бирле,+
5яманның шатлыгы тиз үтүчән,
денсезнең куанычы – мизгел генә.
6Тәкәбберлеге күкләргә җитсә дә,
башы болытларга тиеп торса да –+

7ул, үзенең тизәге кебек, бөтенләй юкка чыгачак.

Аны күреп белгән кешеләр: „Кайда ул?“ – дип әйтәчәк+.

8Ул бер төш кебек очып юкка чыгар – таба алмассың,
төнге шәүлә кебек эреп югалыр+.

9Күргән күзләр аны бүтән күрмәсләр,
туган туфрагы да аны күздән югалтыр+.

10Талаганын ул үз куллары белән кире таратыр,
һәм балалары аның хәерчеләрдән хәер сорашыр.

11Тәнендәге ташып торган яшьлек көче
аның үзе белән бергә туфракка күмелер.

12Яманның авызына явызлык татлы булып тоелса да,
аны, тел астына яшереп, тәмләп чәйнәсә дә,+
13ул шулай бик тә кадерләп,
аңкавының түрендә үк саклап кына тотса да,
14корсагына төшкәч, андый ризык
зәһәр елан агуына әйләнә.
15Йоткан байлыгын ул кире косар –
карынында булганны Аллаһы кире чыгарыр.
16Зәһәр елан агуын эчәр ул,
елан агуы аны үтерер.
17Агымсулар күрү насыйп булмас аңа,
бал һәм май аккан елгаларны да күрә алмас ул!
18Бөртекләп җыйган бар мөлкәтен ул,
тәмен дә татымыйча, кире бирер,
табыш-керемнәре шатлык китермәс аңа,

19чөнки фәкыйрьләрне җәберләде һәм читкә тибәрде ул,
үзе төземәгән йортларны талап алды.

20Аның нәфесе туя белмәде,
комсызлыгының чиге булмады.

21Гуҗ тамагыннан бер нәрсә дә котылмады,
шуңа күрә аның имин тормышы дәвамлы түгел:

22муллык эчендә яшәгәндә, аңа кинәт бәла килер,
бар бәхетсезлекләр аның өстенә берьюлы ябырылыр.

23Корсагы дыңгычлап тулуга,
Аллаһы аңа Үзенең ялкынлы ярсуын юнәлтер,
яңгыр итеп аның өстенә ачуын яудырыр.
24Тимер коралдан качып котылса да,
бакырдан коелган ук аны куып җитәр –
25ялтыравык очы үт куыгын тишәр,
тәнен үтәли тишеп чыгар;
менә шулчак аны дәһшәт биләп алыр+.
26Аның хәзинәсен караңгылык сагалап тора;
сүнмәс ялкын аны ашап бетерер,
чатырында калган бар нәрсәсен көл итәр+.
27Күкләр аның гаебен фаш итәр,
җир йөзе аңа каршы торып басар.
28Йортындагы мөлкәте юкка чыгар,

Аллаһының ярсуы кузгалган көндә ташкын сулар кебек агып китәр.

29Яман кешегә Аллаһы биргән өлеш,

Аллаһы билгеләгән язмыш әнә шундый!»+

21

Әюбнең җиденче нотыгы

21^1Җавабында Әюб болай диде:

2«Сүзләремне игътибар белән тыңлагызчы –
ичмасам, шул рәвешле күңелем юансын!

3Мин сөйләп бетергәнче түзеп торыгыз,
сүземне тәмамлагач исә – көлсәгез көләрсез+.

4Әллә мин кешеләрдән зарланаммы?!

Әллә түземсезләнүем урынсызмы?!

5Менә, мине күреп котыгыз алынсын,
учыгыз белән авызыгызны каплагыз+.

6Шул хакта уйлауга – үзем куркып куям,
дер-дер килә башлый бөтен тәнем.

Ник яманнар тыныч яши?

7Ник яманнар картайганчы тыныч яши,
куәтләре артканнан-арта гына бара+?
8Аларның балалары һәрчак үзләре белән,
оныклары да күз алдында.
9Аларның йортына куркыныч янамый,
Аллаһының хөкем таягы баш өсләрендә тормый.
10Аларның үгезләре сыерларны заяга капламый –
һәрберсе бозау китерә, бозау салганнары да юк.

11Балаларын, сарык бәрәннәре кебек,
чабышып уйнарга чыгаралар,
кечек сабыйлары да бииләр, сикерешәләр,

12шөлдерле барабан һәм гөсләгә кушылып җырлыйлар,
курайга кушылып күңел ачалар.

13Алар көннәрен шатлык эчендә үткәрәләр,
үлеләр аймагына тыныч иңәләр.

14Ә бит Аллаһыга болай диләр: „Бездән кит Син,

Синең юлларыңны беләсебез килми!+

15Без хезмәт итәрлек Кодрәт иясе кем ул шулкадәр?!

Аңа ялварудан безгә ни файда?!“+

16Күрегезче: тормышларының муллыгы үз кулларында дип
уйлый алар.

Яманнарның бу мәкерле уйлары ерак торсын миннән!+

17Яманнарның шәме еш сүнәме,
бәла-каза аларга еш киләме?
Ачулы вакытында Аллаһы аларны
еш газап чиктерәме+?
18Җилдә тузгыган салам булырга иде аларга
яки өермә очырткан кибәк кебек!+
19„Аллаһы бит атасына тиешле җәзаны баласына
саклап тора“, – дисез.
Ләкин бозыклар белеп торсын өчен,
җәзаны Ул аларның үзләренә бирсен,+
20һәлакәтләрен үз күзләре белән күрсеннәр,
Кодрәт иясенең ачуын эчсеннәр!+
21Гомер еллары беткәч, үлгәннән соң,
гаиләсенә нәрсә буласын уйлыймыни алар?!

22Аллаһыга – хәтта югарыдагыларны Хөкем итүчегә –
акыл өйрәтергә мөмкинме?!+

23-24Тәне тулып-тулышып торган,
сөякләре җелек белән тулган берәү үз көчендә чакта,
тынычлыкта һәм уңай-җитеш тормышта үлеп китә.

25Ә башка берәү, җаны әрнеп,
яшәү ләззәтен татымый да үлеп китә.

26Аларның икесе дә бер туфракта янәшә ятар,
икесен дә кортлар сырып алыр.

27Мин сезнең нәрсә уйлавыгызны,
миңа каршы нинди мәкерләр әзерләвегезне беләм.

28Әйтерсез: „Зур түрәнең өе хәзер кайда,
яманнар яшәгән чатыр кайда?“
29Ил гизүчеләрдән сораштырганыгыз,
аларның күзәтүләренә колак салганыгыз булмадымы:

30явыз бәндә һәлакәт көнендә котылып кала,

Раббының ярсулы көне аны читләтеп үтә+.

31Кем соң аның, күзенә карап, гаебен фаш итәр,
кылган эшләре өчен кем җәза бирер+?

32Үлгәч, гәүдәсен зиратка хөрмәтләп озатырлар,
каберенә сак куярлар,
33үзән балчыгы аңа йомшак түшәк булыр,
артыннан бар кеше озата килер,
алдыннан баручыларның да исәбе-хисабы булмас.

34Йә, нигә кирәк миңа сезнең буш юатуларыгыз?!

Сезнең җавапларыгыз – тоташтан ялгандыр!»

22

Әлифазның өченче нотыгы

Син гөнаһкярләр таптаган борынгы юлны сайладыңмы?

22^1Теманлы Әлифаз болай дип җавап бирде:+

2«Аллаһыга кеше берәр файда китерә алырмы?!

Хәтта иң гакыллысыннан да Аңа ни файда?!

3Синең тәкъва булуың Кодрәт иясенә шатлыкмы?!

Синең тормыш юлың саф булудан Аңа ни файда?!+

4Әллә Ул сине Үзеннән курыккан өчен шелтәли
һәм хөкемгә тарта дип уйлыйсыңмы?!

5Юк! Димәк, явызлыгың чиксез синең,
җинаятьләрең дә бихисап!

6Чөнки син кардәшләреңнән бер сәбәпсез рәһен[*] алдың,
аларның соңгы киемен салдырдың;+
7арыганнарга су эчермәдең,
ачларга икмәк бирмәдең+.
8Көчле кеше генә җир били ала,
анда дәрәҗәле затлар гына яши, дип санадың син.

9Тол хатыннарны буш кул белән борып җибәрдең,
үксезләрне таянычсыз калдырдың+.

10Шуңа күрә сине элмәк кыса бара,
көтелмәгән бәла котыңны ала+.

11Сине караңгылык каплый бара, син һичнәрсә күрмисең,
ташкын сулар башыңнан каплап китә+.

12Аллаһы күкләрдә, югарыда түгелмени?!

Башыңны күтәреп кара: йолдызлар ничек биек!+

13Син исә әйтерсең: „Аллаһы нәрсә белсен?!

Куе караңгылык эченнән Ул ничек хөкем итсен?!+

14Болытлар Аңа күрергә комачаулый,
күк гөмбәзе тирәли генә йөри Ул“.

15Син шулай гөнаһкярләр таптаган борынгы юлны сайладыңмы?

16Нигезен ташкын сулар агызып киткән йорт сыман,
дөньялыктан алар вакытыннан алда тартып алындылар+.

17Аллаһыга алар: „Кит яныбыздан!

Кодрәт иясе безгә нәрсә эшли алсын соң?!“ – дип әйтә иде+.

18Ә бит аларның йортларын мал-мөлкәт белән Ул тутырган иде.

Шулай булгач, яманнарның мәкерләре ерак торсын миннән!+

19Яманнарның һәлакәтен күреп, тәкъвалар сөенерләр,
гаепсезләр алардан мәсхәрәләп көләрләр:+
20„Дошманнарыбыз юк ителде,
мал-мөлкәтләрен ут ялмап йотты“.

Аллаһы белән татулаш

21Аллаһы белән татулаш, тыныч яшә,
шул чагында сиңа мул тормыш килер.

22Аның авызыннан чыккан үгет-нәсыйхәтне кабул ит,

Аның сүзләрен йөрәгеңә сал+.

23Кодрәт иясенә кире кайтсаң, син янә күтәрелерсең.

Чатырыңны гаделсезлектән арындырсаң,+
24алтыныңны – туфрак белән,
Офир алтынын елга чуерташы белән тиң күрсәң,+

25шул чагында Кодрәт иясе булыр синең алтының,
көмеш хәзинәң дә Ул булыр.

26Шул чагында син Кодрәт иясеннән ләззәт алырсың,
йөзеңне Аллаһыга таба күтәрерсең+.

27Аңа дога кылырсың да, Ул сине ишетер,
һәм син әйткән нәзереңне үтәрсең+.

28Теләгән теләкләрең дә кабул булыр,
барыр юлларыңа яктылык иңәр+.

29Рәнҗетелгән, егылган берәүне күреп: „Күтәрегез аны!“ – диярсең,
һәм рухы төшкән ул адәмгә Аллаһы котылу бүләк итәр.

30Аллаһы хәтта гаеплене коткарыр –
синең саф-намуслы кулларың аңа котылу алып килер»+.

23

Әюбнең сигезенче нотыгы

Аһ-зарларым әүвәлгечә ачы

23^1Җавабында Әюб болай диде:

2«Аһ-зарларым әүвәлгечә ачы,
ыңгырашуымны тыярга тырышам.
3Аллаһыны кайдан табарга икәнлеген,
Аның торагына илтүче юлны белсәм икән –
4мин Аңа дәгъвамны сөйләп аңлатыр,
дәлилләремнең һәммәсен ачып салыр идем+.
5Шунда Аның нәрсә дип җавап биргәнен ишетер,
Аның нәрсә әйткәнен аңлар идем.

6Үзенең бөек кодрәтендә минем белән хөкемләшеп торыр идеме Ул?!

Юк, минем сүзләремә колак салыр иде Ул!

7Шунда Аның белән гадел кеше буларак бәхәсләшә алыр,

Хөкемчем тарафыннан мәңгегә акланыр идем.

8Ләкин көнчыгышка юнәлсәм – Ул анда юк,
көнбатышка таба барсам – анда да очрата алмыйм.

9Төньякта берәр нәрсә эшләп йөриме – Аны күрмим,
көньякка юнәләме – сизми калам.
10Ләкин мин тоткан юлны белеп тора Ул,
сынаса сынасын – алтын кебек саф калырмын+.
11Ул йөргән эзләрдән бардым мин,
гел тайпылмыйча Аның юлын тоттым,

12Аның авызыннан чыккан боерыклардан тайпылмадым,
сүзләрен йөрәгемдә сакладым[*].

13Ул Үзе хәл итә икән, кем Аңа каршы килә алыр?!

Теләгәнен эшли Ул!+
14Миңа каршы билгеләгәннәрен үтәр Ул –
андый уй-ниятләре Аның күптер.
15Шуңа күрә Аңардан котларым алынып тора,
бу хакта уйладым исә – тетрәнеп китәм.
16Аллаһы җанымны өшетә,
Кодрәт иясе куркуга сала мине.
17Әмма караңгылык та тыя алмас мине,
алдымда бар нәрсә караңгыга чумганда да, сүземне әйтми калмам.

24

Яманнарның башбаштаклыгы

24^1Ни өчен Кодрәт иясе үч алу вакытын алдан билгеләми?

Ни өчен Аллаһыны белүчеләр Аның шушы көннәрен алдан күрми?

2Кешеләр ызан ташларын күчереп куялар,
урлаган малларын җәйләүләрдә йөртәләр+.

3Ятимнәрнең ишәген куып алып китәләр,
тол хатынның үгезен рәһенгә алып калалар.

4Фәкыйрь-юксылны юлдан читкә тибәрәләр,
барча ярлы-ябагайны качарга мәҗбүр итәләр+.

5Фәкыйрьләр, ризык эзләп далада йөргән ишәкләр сыман,
көндәлек эшкә чыгалар,
һәм кысыр җир аларның үзләрен дә, балаларын да туендыра.

6Читләр басуында урак уралар,
яманнарның йөзем бакчасында калдык-постык җимешне чүплиләр.

7Аларның киеме юк дәрәҗәсендә, яланөс ятып йоклыйлар,
салкында ябыныр нәрсәләре юк+.

8Тауларда яңгыр астында манма су булалар,
ышык эзләп, кыяларга сыеналар.

9Яман кеше атасыз ятимне ана күкрәгеннән тартып ала,
ярлы-ябагайдан бурычы өчен баласын алып кала.

10Мескен-бичаралар ялангач йөри – кияр киемнәре юк,
үзләре көлтә ташысалар да, ачлыктан интегәләр.

11Рәт-рәт булып үскән зәйтүн агачлары арасында май сыгалар,
таптап-изеп йөзем суы чыгаралар,
ә үзләре сусаудан интегәләр.
12Шәһәрдә – үлеп ятучылар ыңгыраша,
яралылар ярдәмгә чакыра,
ләкин Аллаһы аларның дога-гозерләренә игътибар итми+.

13Нур яктысына каршы баш калкыткан,
яктылык юлын танымаган,
шуннан йөрмәгән бәндәләр бар+.
14Фәкыйрь-юксылның җанын кыяр өчен,
кеше үтерүче иртә таңнан торып чыга,
ә төннәрен ул урлаша.
15Караңгы төшкәнне көтеп торган уйнашчы:
„Мине беркем дә күрми!“ – дип, йөзен каплый+.
16Талаучы төн караңгысында йорт диварын тишә,
ә көндезен үз өендә бикләнеп ята;
яктының ни икәнен дә белми ул.
17Дөм караңгылык алар өчен – таң яктысы,
зольмәт[*] дәһшәтләре – аларның дустыдыр.

Яманнарны көткән хөкем

18Яман бәндә – су өстендәге күбек кенә,
биләгән җире каргалган,
йөзем бакчасына илтүче юллары буп-буш аның.

19Корылык һәм эсселек кар суларын алып киткән сыман,
гөнаһлыларны да үлеләр аймагы шулай суырып алыр.

20Аларны ана карыны онытыр,
алар кортлар өчен азык булыр.

Алар турында кабат искә төшермәсләр –
хаксызлык, агач кебек, чабып ташланыр+.

21Бала тапмаган кысыр хатынны җәберли алар,
толларга да рәхим-шәфкать күрсәтми.

22Әмма Аллаһы Үзенең куәте белән көчлеләрне читкә тибәрә;
әгәр Ул торып баса икән,
беркемнең үз язмышына ышанычы калмый.

23Кешегә Ул иминлек һәм таяныч бирә,
әмма йөргән юлларын гел күзәтеп тора.

24Бер мизгелгә күтәреләләр дә – шундук юкка чыгалар,
барча кешеләр кебек, авып, җиргә иңәләр,
башак кебек киселеп төшәләр+.

25Әллә шулай түгелме? Кем мине ялганда фаш итә
һәм сүзләремне кире кага ала?»

25

Билдадның өченче нотыгы

Хакимлек вә дәһшәт – Аңарда

25^1Шуахлы Билдад болай дип җавап бирде:+

2«Хакимлек вә дәһшәт – Аңарда,

Үзенең биеклегендә иминлек урнаштыра Ул!

3Гаскәрләре Аның санап бетерерлекме?!

Нурының балкышы кемгә генә төшми!+

4Шулай икән, Аллаһы каршында кеше ничек тәкъва була алыр?!

Хатын-кыздан туган кеше ничек саф булыр?!+

5Кара, Аллаһы каршында хәтта ай да якты түгел,
йолдызлар да тонык.

6Ә кеше дигәнең – бары суалчан,
адәм баласы – бер бөҗәктер»+.

26

Әюбнең тугызынчы нотыгы

26^1Әюб шулай дип җавап бирде:

2«Әйе, хәлсезгә син нинди ярдәм күрсәттең?!

Арып-талганның кулына күпме көч,

3гакылы җитмәгән затка ничаклы киңәш бирдең?!

Күпме зирәк сүз әйтә алдың?!

4Андый сүзләр сөйләргә кемнән өйрәндең син, ә?

Кем рухы сине шулай сөйләтә икән?

Аллаһының кодрәте

5Җир суларыннан һәм шунда яшәүчеләрдән дә астарак булган
әрвахларның рухын курку биләп алган.

6Аллаһы каршында үлеләр дөньясы шыр ачык,

Һәлакәт урыны[*] бернәрсә белән дә капланмаган+.

7Аллаһы бушлык өстенә төньякны җәеп салган,
җирне бушлыкка асып куйган+.

8Ул Үзенең болытларына суларны туплый,
һәм ул болытлар су авырлыгыннан ертылмый+.

9Үзенең тәхетен Ул, яшереп, болытлар белән каплый.

10Сулар өстенә офыкны сызып, Ул
яктылык белән караңгылык арасына чик куйган+.
11Аллаһы күкләрне күкрәтсә,
гөмбәзне тотып торган баганалар куркудан калтырый+.

12Үзенең кодрәте белән диңгезне тынычландырды,
гакылы белән Раһабны үтерде Ул+.

13Аның сулышыннан күк йөзе яктырып китте,

Аның кулы качып барган еланны чәнчеп үтерде+.

14Болар һәммәсе –

Аллаһы башкарган эшләрнең кечкенә бер өлешедер!

Аның турында фәкать пышылдау гына бу!

Аллаһының куәтле күкрәвен кем аңлап бетерер икән?!»

27

Әюбнең үз гаепсезлегенә ышандыруы

27^1Әюб болай дип сүзен дәвам итте:

2«Миңа гадел хөкем чыгарудан баш тарткан Аллаһы,
мине кайгы-хәсрәткә салган Кодрәт иясе Үзе шаһиттыр!+

3Сулышым өзелгәнче,
борын тишегемдә Аллаһы сулышы туктаганчы,+
4авызым ялган сүз сөйләмәс,
телемнән алдау сүзе чыкмас!

5„Без хаклы“ дигән сүзегез белән мин беркайчан да килешмәм,
әҗәлем җиткәнче, „Күңелем саф минем“, – дип тәкрарлармын;

6хаклыгымны яклап мин нык торырмын,
үткән көннәрем өчен йөрәгем мине шелтәләмәс.

Аллаһының яманнарга хөкеме

7Дошманым яман кеше исәбендә йөрсен,
миңа каршы булганнарны яманнар язмышы көтсен!
8Соңгы сәгате җиткәндә,
Аллаһы аның җанын алганда,
денсез бәндә нәрсәгә өмет итә ала?!+
9Әгәр аңа бәла-каза килсә,
ишетерме Аллаһы аның аһ-зарын?!+
10Аллаһыга һәрдаим ялварырмы ул,
Кодрәт иясендә куаныч табармы?!

11Мин сезгә Аллаһының кодрәте турында сөйлим,

Кодрәт иясенең ниятләрен яшермим.

12Боларны сез үзегез күрдегез бит.

Шулай булгач, нигә буш сүз сөйләп торасыз?

13Яман кешегә Аллаһыдан менә шундый өлеш тияр,
җәберләүчеләрнең Кодрәт иясеннән алган мирасы шулдыр:+

14балалары аның бихисап күп туса да,
гомерләре кылычтан өзелер,
нәсел варисларының туйганчы ашарына булмас+.

15Исән калганнарын үләт зәхмәте кабергә кертер,
ә тол хатыннар күз яшьләре дә түгә алмас+.
16Көмешне туфрак кебек өеп-өеп куйса да,
кияренә катлы-катлы кием әзерләсә дә,+
17җыйган киемнәрен тәкъва кеше кияр,
көмешләрен гаебе юклар бүлешер+.
18Салган йорты ныклы түгел – пәрәвездәй,
басудагы каравылчы куышы кебек+.

19Ятканында ул бай булса да, торганында инде бай булмас,
күзен ачса – бар нәрсәсеннән җилләр искән+.

20Туфан суларыдай дәһшәт басар аны,
төнлә өермә бөтереп алыр.

21Көнчыгыштан искән сәмум җиле урыныннан куптарыр,
очыртып алып китәр;+
22аяусыз рәвештә ябырылыр ул,
алны-артны карамыйча качарга мәҗбүр итәр,
23артыннан сызгыра-сызгыра кул чабып калыр»+.

28

Зирәклек турында кыйсса

28^1«Әйе, көмеш шахталары бар,
алтынны юып таба торган урыннар бар.
2Тимерне – җирдән казып,
бакырны мәгъдән[*] эретеп табалар.
3Кешеләр караңгылыкны чигендерәләр,
таш эзләп, дөм караңгылык хөкем сөргән
тирәнлекнең төпкеленә үтеп керәләр;

4адәм заты яшәмәгән урыннарда мәгъдән коелары казыйлар,
һичкем аяк басмаган ерак җирләрдә, шул коеларда,
бауларда асылынып эшлиләр.
5Менә, икмәк үстерә торган җир
тирәндә-тирәндә утта эрегән сымандыр;
6андагы ташларда зәңгәр якутлар яшеренгән,
алтын бөртекләре сибелгән.
7Шунда илтүче юлны ерткыч кошлар белми,
лачынның күзе аны күрә алмый;
8анда кыргый җанвар да йөрмәгән,
арыслан да аяк басмаган;
9ә кешеләр таш кыяларга кулын күтәрә,
тауларны төбе-тамыры белән әйләндереп ташлый;
10тау-ташлар арасында канаулар казый,
һәм аларның күзе барча шул хәзинәне күрә;
11елга суларына алар буалар кора
һәм яшерен хәзинәләрне дөнья йөзенә чыгара.

12Ә зирәклек каян табыла соң,
зиһеннең чыганагы кайда+?
13Аңа илтүче юл кешегә билгесез –
бу терек дөньяда аны эзләп табу мөмкин түгел+.

14Төпсез тирәнлекләр: „Миндә ул юк“, – дияр,
„Миндә дә юк“, – дип әйтер диңгез.
15Алтын түләп алып булмый аны,
көмеш үлчәп биреп тә алалмыйсың;+
16Офир алтыны белән дә,
затлы ахак яки зәңгәр якут белән дә бәяләнми ул+.

17Алтын һәм кыйммәтле пыяла белән дә тиңләшми ул,
саф алтын савытка да алыштыра алмыйсың аны.

18Мәрҗән вә бәллүр турында уйлыйсы да юк,
зирәклекнең бәһасе энҗеләрдән кыйммәтрәк+.

19Хәбәшстан топазы да тиңләшә алмый аның белән,
саф алтын белән дә бәяләнми ул.

Зирәклекнең кайда икәнлеген Аллаһы гына белә

20Алайса, зирәклек каян килә соң?

Зиһеннең чыганагы кайда?

21Ул бар терек җанның күзеннән яшерелгән,
күк кошларыннан да качырылган.

22Хәтта Һәлакәт белән Үлем дә:

„Аның турында ишетеп кенә беләбез“, – диләр.

23Бары тик Аллаһыга мәгълүм аңа илтүче юл –
аның кайда икәнлеген Аллаһы гына белә.

24Аның карашы җирнең читләренә кадәр җитәдер,
күкләр астында ни-нәрсә барлыгын күреп-күзәтеп тора Ул.

25Җилләргә куәт биргәндә,
суларның чиген билгеләгәндә,
26яңгырларга – яву вакытын,
яшенле яңгырларга юл күрсәткәндә,+

27зирәклекне күреп алды Ул һәм кадерен аңлады,
сынап карап, югары бәясен бирде+.

28Ә кешегә Ул болай диде:

„Хуҗа-Хакимнән курку – зирәклек ул,
явызлык кылмау – гакылдыр“»+.

29

Әюбнең соңгы нотыгы

Аллаһы мине саклаган көннәрне кире кайтарып булса иде

29^1Әюб, сүзен дәвам итеп, болай диде:

2«Әгәр элекке заманнарны,

Аллаһы мине саклаган көннәрне кире кайтарып булса иде:

3ул чакларда минем юлымны Аның чырагы яктыртып тора,
шуның нуры мине караңгыда адаштырмый йөртә иде+.

4Хәзер дә шул яшьлек көннәремдәге сыман булса иде.

Йортымны ул заманда Аллаһы Үзенең канаты астында тота иде,

5Кодрәт иясе гел янәшәмдә,
балаларым янымда гөрләп тора,+
6аякларым сөттә коена,
кыялардан миңа зәйтүн мае агып тора иде+.
7Өлкәннәр җыенында үз урыныма утырырга дип
шәһәр капкасы янына чыгып килгәндә,
8егет-җилкенчәк, мине күрүгә, юл бирә,
өлкәннәр, урыннарыннан торып, аягүрә баса иде;

9түрәләр сүздән туктый,
авызларын учлары белән каплый,

10дәрәҗәле затлар да, телләре аңкауларына ябышкандай,
сөйләү куәтен югалта иде+.

11Ул заманда сүзләремне ишетүчеләр мине мактады,
эшләремне күрүчеләр хуплады.

12Чөнки ярдәм сораган фәкыйрьне,
яклаучысыз ятимне мин коткара идем+.

13Үлем ятагындагылар мине фатихалый иде;
тол хатын күңеленә шатлык-сөенеч сала идем мин.

14Тәкъвалыкны кием итеп кия идем,
гаделлек минем өчен өстемдәге япанчам, баш киемем иде+.

15Сукырларга – күз,
аяксызларга аяк булдым ул заманда.
16Фәкыйрьләргә ата булдым,
миңа таныш булмаганнарның дәгъвасын тикшердем,+

17ә залимнең[*] ияген төйдем,
авызыннан табышын тартып алдым+.

18Мин болай уйлаган идем:
„Үз оямда үләрмен,
көннәрем ком бөртегедәй хисапсыз булыр,
19тамырларыма дым-су килеп торыр,
ботакларым чык тамчысы белән капланыр,
20дан-шөһрәтем тутыгу белмәс,
җәямнең кереше һәрвакыт нык тартылган булыр“.

21Мин сөйләгәндә, кешеләр колак салып тыңладылар,
киңәшемне көтеп, тын гына тордылар;

22мин сүздән туктасам, һичкем гәп куертмый иде,
минем сүзләр аларның күңелен чык тамчысы кебек сугара иде.

23Алар мине яңгыр көткән сыман көтеп алалар,
язгы яңгыр тамчыларын йоткан кебек, сүзләремне йоталар иде;+

24өметен югалтканнарга елмайганда,
тегеләр аптырап карап торалар иде –
минем ачык йөзем аларны дәртләндереп җибәрә иде.

25Аларга, баш булып, барыр юлларын күрсәтә идем,
гаскәр арасында басып торган патшалары кебек,
кайгыга батканнарны юатучы кебек идем.

30

Әюбнең кешеләр тарафыннан кимсетелүе

30^1Инде хәзер яшьрәкләр миннән көләләр.

Аларның аталарын мин
көтүләремне саклаучы этләр янына да якын җибәрмәс идем+.

2Нәрсәгә миңа аларның кул көче,
әгәр дәрманнары беткән икән?!

3Алар мохтаҗлыктан һәм ачлыктан коры сөяккә калганнар,
корып кипкән җирне җансыз чүлдә, караңгылыкта кимерәләр;

4әрәмәлектә тозлак үлән җыялар,
аларның ризыгы – артыш тамыры.
5Аларны кешеләр арасыннан куалар,
каракларга кычкыргандай, артларыннан кычкырып калалар.

6Алар кипкән елга ерымнарында,
чокырларда, ташлар арасында яшәргә мәҗбүр.
7Куаклар арасында хайван кебек улый,
күгән төбендә бер-берсенә елышып утыра алар –
8мәнсез, нәсел-нәсәпсез,
бар җирдән куылган әтрәк-әләм өере!

9Инде хәзер шулар, миннән көлеп, мәсхәрәле җырлар чыгаралар –
мыскыллы-рәнҗетүле әйтемнәр иясе булдым+.

10Миннән җирәнеп, яныма якын килмиләр,
оялмыйча йөземә төкерәләр+.

11Аллаһы кимсетте мине – җәямнең керешен йомшартты,
менә шуңа да алар минем алда иркенәеп киттеләр.

12Шушы өер миңа уң яктан ташлана,
мине төртеп егарга тырыша,
харап итмәкче булып, һөҗүмгә күчә+.
13Алар минем бөтен юлларымны яптылар,
минем өскә бәла артыннан бәла җибәреп торалар –
кулдаш та кирәкми үзләренә.

14Җимерелгән дивар аша ургылган һөҗүмчеләрдәй,
юлларындагы бар нәрсәне ишеп-ватып, минем өскә ябырылалар.

15Афәт арты афәт килде миңа,
абруем җил белән очып киткәндәй булды,
иминлегем болыт кебек эреп юкка чыкты+.

Ә Син җавап бирмисең

16Хәзер менә күкрәгемдә гомерем шәме сүнеп килә,
хәсрәтле көннәр куып җитте мине;
17төннәрен сөякләрем сызлап чыга,
бертуктаусыз авыруым кимерә мине.
18Аллаһы бар көченә киемемнән эләктереп алды,
күлмәгем якасыдай, муенымнан кысты.
19Ул мине пычракка атты –
көл-тузан санында калдым мин.

20Сине ярдәмгә чакырам, ә Син җавап бирмисең,
каршыңа басам, ә Син дәшмичә генә карап торасың.

21Миңа карата рәхимсезләндең Син –
кодрәтле кулың белән читкә куасың.

22Син мине, күтәреп, җилләр иркенә тапшырасың,
өермәдә бөтерәсең+.

23Беләм: Син мине үлемгә алып барасың,
барлык җан ияләренә тәгаенләнгән йортка!

24Бәлагә тарыган кеше ярдәм сорап аваз салса,
аңа начарлык эшләргә кул сузалармы?!

25Бәхетсезне күреп, минме күз яше түкмәдем?!

Фәкыйрьне кызганып, минме хәсрәт чикмәдем?!

26Мин яхшылык көттем – явызлык борын төртте,
мин яктылык өмет иттем – караңгылыкка юлыктым+.

27Минем җаным өзгәләнә, тынычлык таба алмый,
алда мине бәхетсез көннәр сагалап тора,
28кара көеп, тулганып йөрим, кояшым сүнгән;
җәмәгать җыенында ярдәм сорап кычкырып торамын.

29Хәзер мин – чүл бүресенең туганыдыр,
тәвә кошының дусты-иптәшедер.

30Тәнемне һаман кара кутыр каплый бара,
бизгәктән бөтен гәүдәм ут яна+.

31Минем гөсләм хәзер үксеп елый гына,
кураем да егълаучылар сыман ыңгыраша.

31

Аллаһының җәзасыннан куркам

31^1Кызларга күз атмам, дип
күзләрем белән килешү төзегән идем+.

2Югарыдан, Аллаһыдан кешегә өлеш – нәрсә?

күктәге Кодрәт иясеннән кешегә мирас – нәрсә+?

3Әллә һәлакәт явызга язмаганмы,
әллә афәт бозык кешегә билгеләнмәгәнме?!
4Аллаһы минем юлларымны күрмиме,
атлаган адымнарымны санап тормыймы әллә?!+

5Әгәр мин ялганга чумып яшәгәнмен,
аякларым алдашуга ашыккан икән –
6Аллаһы мине үтә төгәл бизмәндә үлчәсен,
шунда минем сафлыгымны күрер!+
7Әгәр аякларым туры юлдан тайпылган икән,
йөрәгем күз нәфесенә ияреп киткән икән,
учларыма пычрак ябышкан чак булган икән –
8мин чәчкәнне башка берәү җыеп ашасын,
шытымнарым төбе-тамыры белән йолкып алынсын!+

9Әгәр йөрәгем чит хатын-кыз белән чуалган икән,
күршем ишеге артында аны сагалап торганмын икән –+

10хатыным башка берәүгә он тартсын,
аның белән ятлар йокласын!+
11Бу – бозыклык,
хөкем ителергә тиешле җинаять,
12Һәлакәт урынына җиткәнче көйдереп баручы,
барлык уңышымны тамырына кадәр яндыручы ут булыр иде+.

13Кол ир яки кол хатын миңа дәгъва белдергәндә,
аларны гадел хөкемнән мәхрүм иткән булсам,

14һәм шунда Аллаһы Үзенең хөкемен башласа, мине җавапка тартса –
нәрсә эшләр идем, нәрсә әйтер идем?

15Анам карынында мине яраткан, аларның үзләрен яраткан,
аналарыбыз карынында һәммәбезне бар кылган – Аллаһыдыр!+

16Әллә мин ярлыларның гозерен кире кактыммы,
яки тол хатынның күзләре минем аркада сүндеме,

17әллә мин үз өлешемне үзем генә ашадыммы
һәм ятимнәр белән уртаклашмадыммы?!+

18Юк, яшь чагымнан мин ятимнәр өчен аталары урынына булдым,
үсмер чагымнан ук тол хатыннарга терәк булдым!+

19Ялангач бичараның харап булуын
яки киемсез фәкыйрьнең өшәнүен күреп,
битараф кына торган булсам,
20сарыкларымның йоны аларны җылытмаса,
һәм шул мескен адәмнәрнең йөрәкләре мине фатихаламаса,+

21мәхкәмәдә яклаучыларым барын белеп,
берәр ятимгә кул күтәргән булсам –+
22иңбашым чокырыннан каймыксын,
кулым буыныннан өзелеп төшсен!
23Мин Аллаһының җәзасыннан куркам –

Аның бөеклеге каршында боларны эшли алмас идем!

24Әгәр мин алтынга өмет багласам,
саф алтынны терәгем дип санасам,+
25үземнең куәтем, байлыгым
һәм мал-мөлкәтем белән масаеп яшәсәм,+
26әгәр кояшның якты нур сибүен,
айның галибанә йөзеп йөрүен күргәндә,
27йөрәгем вәсвәсәгә бирелеп,
аларга яшертен генә үбү ишарәсе юлласам,+
28бу да хөкемгә тартырлык җинаять,
күкләрдәге Аллаһыга хыянәт булыр иде!

29Әллә мин дошманнарымның һәлакәтенә сөендемме?!

Аларга бәла килгәнгә тантана иттемме?!+

30Юк, телемә гөнаһ җыярга ирек бирмәдем мин,
дошманыма беркайчан ләгънәт укымадым+.

31Өемдәге кешеләр беркайчан да:

„Туйганчы ит белән сыйласа иде ичмасам!“ – дип әйтмәде.

32Мосафирлар капкам төбендә төн кунмады –
юлчыларга ишекләрем ачык иде+.
33-34Халык төркеменнән курыкканга,
кардәшләремнең нәфрәтле карашыннан шүрләгәнгә күрә,
кылган начар гамәлләремне
башкалар кебек[*] йомып калдыммы,
ялгышларымны куен кесәмдә яшереп сакладыммы –
дәшми генә өемдә посып яттыммы?!+

Кодрәт иясе җавабын әйтсен

35И-и, кем дә булса игътибар белән тыңласа иде мине!

Менә, имзам белән сүзләремнең хаклыгын раслыйм.

Инде Кодрәт иясе җавабын әйтсен,
гаепләремнең исемлеген язып куйсын,+
36һәм мин ул исемлекне иңемә асып,
башыма таҗ итеп киеп йөрер идем;
37һәр адымымны сөйләп биреп,
Аллам каршына түрәләрдәй килер идем.

38Мине гаепләп, җирем иңрәп куйган,
буразналары бергәләшеп елашкан булса,
39җирнең җимешләрен бушлай ашаган
һәм җир эшкәртүчеләрне кысрыклап чыгарган булсам,

40ул чагында бодай урынына – чәнечкеле куак,
арпа урынына чүп үләне үсеп чыксын».

Шушында Әюбнең сүзе тәмамлана+.

32

Элиһуның нотыклары

32^1Шул чагында әлеге өч ир бәхәсләшүдән туктадылар, чөнки үзенең хаклыгына Әюбнең иманы камил иде. 2Әмма Рам токымына караган, Бузның нәсел варисы Баракел углы Элиһу чыгырыннан чыкты. Әюбнең Аллаһыны түгел, ә бәлки үзен хаклы санавына ачуы килде аның;+
3«Әюб хаклы түгел», – дип санасалар да, аңа каршы дәлил таба алмаган Әюбнең дусларына да ачуы чыкты. 4Элиһу Әюбкә сүз катарга ашыкмаган иде, чөнки тегеләр аннан олырак яшьтә иде;+
5ләкин бу өч ирнең әйтер сүзе беткәнне күргәч, ачуын баса алмады.

Элиһуның беренче нотыгы

Олы яшькә җиткәннәр генә дөрес фикер йөртәме?!

6Бузның нәсел варисы Баракел углы Элиһу болай диде:

«Мин яшьмен, ә сез – өлкәннәр;
шуның өчен дә каушап һәм куркып калдым,
белгәннәремне сөйләмичә тордым.
7Мин болай дип фикер йөрттем:
ярар, әйдә, өлкәннәр сөйләсен,
олы яшьтәгеләр акыл өйрәтсен+.
8Ләкин кешегә зиһенне аның рухы –
Кодрәт иясенең сулышы бирә!+
9Яшен яшәгән кеше генә гакыллымы,
олы яшькә җиткәннәр генә дөрес фикер йөртәме?!

10Шулай булгач, хәзер инде мине тыңлагыз,
белгәнемне мин дә әйтим!

11Мин сезне сабыр гына тыңладым,
сез сүз сайлаган арада, фикер сөрешегезне аңларга тырыштым.

12Сүзләрегезнең асылына төшенергә тырыштым:

сезнең берегез дә Әюбнең фикерен бәреп екмады,
беркем дә аның сүзләренә җавап бирмәде.

13„Без акыллы фикергә килдек:

аны кеше түгел, ә бәлки Аллаһы фаш итсен!“ – дип әйтә күрмәгез.

14Әюбнең сүзләре миңа юнәлмәгән,
һәм мин аңа сезнеңчә җавап бирмәячәкмен.

15Әюб, алар аптырашта калганнар, берни дәшмиләр,
чөнки башка әйтер сүзләре юк;
16аларның сүзләре беткән икән,
нәрсә дип миңа көтеп торырга?!
17Минем дә бит әйтер сүзем бар,
белгәнемне мин дә әйтим.
18Күңелемдә минем – сүзләр ташкыны,
борчуларым тынгы бирми миңа,
19әйтерсең лә, эчемдә шәраб кайный –
шартлап ярылырга җиткән яңа турсык кебекмен.
20Әйтермен дә – җиңеләеп китәрмен;
авызымны ачып җавап бирим+.
21Кемнең кем булуына карап тормастан,
берәүгә дә ярарга тырышмыйча әйтәм.
22Хәер, мин ялагайлана белмим дә,
югыйсә Яратучым күптән юк итәр иде мине!

33

Аллаһы бер тапкыр, ике тапкыр да әйтә

33^1Инде, Әюб, минем сүзләремне тыңла,
мин сөйләгәннәргә колак сал!
2Авыз ачып тел тибрәтәм,
мин хәзер сөйли башлыйм.
3Ә сүзләрем чын йөрәктән чыга,
иреннәрем – белгәнне, хак сүз сөйли.
4Мине Аллаһы Рухы бар кылды,
Кодрәт иясенең сулышы яшәтә мине+.
5Булдыра алсаң – җавап бир, дәлилләр китер,
көрәшкә чык әйдә!
6Аллаһы каршында мин дә синең кебек үк –
мин дә балчыктан әвәләп ясалганмын;+
7шулай, миннән куркыр урының юк,
һәм кулым сиңа авыр йөк булып ятмас+.

8Сөйләгәннәреңне ап-ачык ишетеп тордым,
әле дә сүзләрең колагымда яңгырыйдыр:
9„Мин пакь, һәм гөнаһларда катнашым юк,
бозык түгелмен, миндә гаеп тә юк!+
10Ә Ул мине гаепләргә сәбәп табып кына тора,
мине Үзенең дошманы дип уйлый,+
11аякларымны калыпка тыгып куя да
һәр юлымны күзәтеп-тикшереп тора“+.

12Моңа каршы мин болай дип әйтәм: син хаклы түгелсең,
чөнки Аллаһы кешеләрдән бөегрәк!
13Нәрсә дип син Аны гаеплисең:
имештер, Ул кешегә җавап бирми+.
14Кешеләр Аны аңламаса,
Аллаһы бер тапкыр,
ике тапкыр да әйтә.
15Адәм балалары, тирән йокыга талып,
ятакларында төшләр күрә-күрә ятканда,+
16-17аларны мәшәкатьләрдән арындыру,
тәкәбберлектән коткару өчен,
колакларына иелә дә үгет биреп кисәтә Ул+.
18Ул шулай кешеләрне упкыннан коткарып кала,
Үлем елгасын үтәргә бирми.
19Шулай ук чир ятагы да кешене төзәтә,
җелегенә төшкән авыру да акылга утырта ала;+
20андый чакта кешенең тамагыннан ризык үтмәс,
тәм-том да тәмен югалтыр;+
21аның тәне күз алдында сызып бетәр,
сөякләре калкып-төртеп торыр;
22аның җаны кабер якасында булыр,
һәм үлем алып килүче затлар аңа якыная барыр.
23Әмма янында меңләгән фәрештәнең берсе –
яклаучысы, хак юл күрсәтүчесе булса,+

24Аллаһы, бу бәндәсен кызганып, фәрештәгә әйтер:

„Җибәр аны, кабергә җиткермә,
аның өчен түләргә Минем йолымым бар“, – дияр+.

25Шул чагында ул кешенең тән-бәдәне, яшьлегендәге кебек,
яңарып китәр,
егетлек дәрманы аңа кабат әйләнеп кайтыр+.
26Әлеге кеше дога кылыр,
һәм Аллаһы аның догасын кабул итәр;
кеше, шатланып, Аллаһы хозурына килеп басар,
һәм Аллаһы аңа тәкъвалыгын кире кайтарыр+.
27-28Халык каршына чыгып басып, ул:
„Гөнаһ кылдым мин, гаделлеккә хыянәт иттем,
ләкин Ул миңа тиешле җәзаны бирмәде.
Ул мине үлем упкыныннан коткарып калды –
һәм мин яшим, яктылыкны күрәм!“ – дип җырлар+.

29-30Кешене үлем упкыныннан коткарыр
һәм тереклек яктысы белән яктыртыр өчен,

Аллаһы шулай ике, өч тапкыр да – күп тапкырлар эшләр+.

31Колак сал, Әюб, тыңла мине,
һәм мин сөйләгәндә дәшмә.
32Инде әйтер сүзең булса, җавап бир;
сөйлә – бик теләп синең хаклы булуыңны күрер идем.

33Әйтер сүзең юк икән, мине тыңла, дәшмә,
мин сиңа акыл бирәчәкмен».

34

Элиһуның икенче нотыгы

34^1Элиһу болай дип дәвам итте:

2«Тыңлагыз мине, акыл ияләре!

Белеме булганнар, сүзләремә колак салыгыз!

3Тел-аңкау азык тәмен тойган кебек,
колак та сүзнең мәгънә тирәнлеген сыный+.

4Хакыйкатьнең ни икәнен үзара тикшереп карыйк,
уртак нәтиҗәгә килик: нәрсә соң ул игелек?

5Әюб әйтә: „Мин гаепсез,
әмма гадел хөкеменнән Аллаһы мине мәхрүм итте;+

6хаклык минем якта булса да, ялганчыга чыгардылар,
гаепсез булсам да, төзәлмәс яралар алдым“.
7Әюб кебек кеше бармы бу дөньяда?!
Мыскыллы сүз әйтү аңа – су эчеп кую гына,+
8бозыклар белән бер уйда ул,
яманнар юлыннан йөри;+
9ул бит: „Аллаһыга ярарга тырышудан
кешегә ни файда?!“ – ди+.

Явызлык кылу – Кодрәт иясенә ят нәрсәдер

10Шуңа күрә, акылы булганнар, тыңлап багыгыз:
Аллаһы яманлыктан ерак торадыр,
гаделсезлек – Кодрәт иясенә ят нәрсәдер!+

11Кешеләргә бәяне кылган гамәлләренә карап бирә Ул –
һәркем үзенә тиешле әҗерен ала+.

12Чынлап та, Аллаһы яманлык кылмыйдыр,

Кодрәт иясе хакыйкый хөкемне бозмыйдыр+.

13Җир белән идарә итүне кем Аңа тапшырган?!

Кем соң Аңа бөтен дөньяны биргән?!

14Әгәр Аның күңеленә бер ният килеп,

Үзенең Рухын, өргән сулышын, кешедән кире алса,

15бар тереклек шул мизгелдә һәлак булыр,
шул мизгелдә кеше туфракка әверелер иде+.

16Әгәр син гакылыңда икәнсең,
тыңла моны, мин сөйләгәннәрне күңелеңә сал!

17Гаделлекне күрәлмаучы зат хакимлек итә алырмы?!

Хаклык вә Кодрәт иясен гаепләп чыгармын дисеңме?!

18Ул бит патшаларга: „Син – бәдбәхет!“ – дип әйтүче,
түрәләрне: „Син – яман кеше!“ – дип атаучы.
19Түрәләргә Ул ярарга тырышмый,
байларны ярлылардан өстен куймый,
чөнки Ул аларның бөтенесен Үзе бар кылды+.
20Алар төн уртасында кинәт үлеп китәләр;
халыклар болганалар да аннан юкка чыгалар;
көчлеләр дә кеше кулы орынмыйча гаип булалар+.

21Кешенең гомер юлын күзәтеп,
Аллаһы аның һәр адымын күреп тора –+
22бозык бәндәләр качарлык караңгы урын,
дөм караңгы җир табылмас+.
23Кешеләрне кайчан хөкемгә тартасын
Аллаһы алдан белдерергә кирәксенми.

24Аллаһы, сорап-нитеп тормастан, көчлеләрне кырып сала,
алар урынына башкаларны куя+.

25Әйе, Ул аларның эш-гамәлләрен белеп тора,
бер төн эчендә барысын да кырып сала һәм себереп түгә!

26-27Аңардан йөз чөергәннәре,
Аның юлларын танып белмәгәннәре
һәм явызлык кылганнары өчен,

Ул бөтен кешенең күз алдында аларны җәзага тарта.

28Чөнки Аңа ярлы-ябагайның ачыргаланып кычкыруы килеп иреште,
һәм Ул кимсетелгәннәрнең моң-зарын ишетте+.

29-30Инде Ул дәшми тора икән, Аны гаепләргә кем җөрьәт итәр?!

Әгәр Ул йөзен яшерә икән, Аны кем күрә алыр?!

Халыкка тозак коручы денсезләр патшалык кылмасын өчен,

Ул тулы бер халыкны да, аерым бер кешене дә күзәтеп тора.

31Әйтик, берәү Аллаһыга болай ди:

„Мин гаепле, тик яңадан гөнаһ кылмам;

32нәрсәнедер аңламыйм икән – өйрәт мине,
моннан ары гаделсезлек кылмам“.

33Ничек уйлыйсың: Аллаһы аны җәзага тартырга тиешме?

Ә син Аны үзең кире кактың ләбаса!

Миңа түгел, сиңа сайлыйсы;
әйдә, сөйлә – нәрсә уйлыйсың?

34Акылы булган, мине тыңлаган зирәк кешеләр:

35„Белмәгәнгә күрә, Әюб шулай сөйли –
аның сүзләрендә мәгънә юк“, – дип әйтер+.

36Бозыкларга хас җаваплары өчен
тулысынча сыналсын Әюб!

37Чөнки гөнаһлары өстенә ул буйсынмавын да куша,
кул чабаклап, безне мыскыллап утыра,

Аллаһыга каршы мәсхәрәле сүзләрен яудыра»+.

35

Элиһуның өченче нотыгы

Берсе дә: «Безне бар кылган Аллаһы кайда соң?» – димәс

35^1Сүзен дәвам итеп, Элиһу болай диде:

2«Синең „Аллаһы түгел, мин хаклы“ дигән сүзләрең
дөрес дип уйлыйсыңмы?!

3„Гөнаһ кылмаудан миңа ни файда һәм ни табыш?“ – дип сорасаң,+

4сиңа да, дусларыңа да болай диеп җавап бирәм:

5күккә күтәрелеп кара, болытларны күзәт –
алар синнән ничек биекләр!+
6Гөнаһ кылсаң, Аллаһыга моннан ни зарар?!

Гаепләреңне арттырасың икән, Аллаһыга моннан ни зыян?!

7Тәкъвалыгың Аңа ни бирә?!

Синең кулдан нәрсә кабул итеп ала Ул?!+

8Яманлыгың бары адәм балаларына кагыла,
дөреслегең дә бары кешеләр өчен генә.

9Кешеләр җәбер-золымнан ыңгыраша,
көчлеләр кулыннан коткару сорап кычкыра+.

10Әмма берсе дә: „Безне бар кылган Аллаһы кайда соң?

Төннәрен безгә өмет җыры бүләк итүче кайда+?
11Җир йөзендәге хайваннарга караганда
безгә күбрәк акыл биргән
һәм безне очар кошлардан зирәгрәк иткән Яратучыбыз кайда?“ – димәс.

12Мондыйларга, ыңгырашып кычкырсалар да,
Аллаһы җавап бирми,
чөнки аларның күңелләре тәкәббердер+.
13Аллаһы аларның ялваруын ишетми,
Кодрәт иясе аларга игътибар итми.

14Ләкин ничек итеп син: „Аны күрмим“, – дип әйтә аласың?!

Синең дәгъваң Аның кулында – хөкемен көт!+

15Тагын син: „Аллаһы гөнаһларга дикъкать бирми,
ярсуын түгәргә ашыкмый“, – дип әйтәсең.

16Шулай авызы белән тегермән тарта Әюб,
тиле сүз белән дөньяны тутырды»+.

36

Элиһуның дүртенче нотыгы

Аллаһының гаделлеге

36^1Элиһу болай дип өстәде:

2«Аз гына көтеп тор – һәм мин сиңа аңлатып бирермен,

Аллаһыны яклап, тагын кайбер нәрсәләр әйтермен.

3Фикерләремне ерактан башлыйм,
Яратучымның гаделлеген исбатлап бирәм.
4Чынлап та, минем сүзләрем ялган түгел,
синең каршыңда камил белемле кеше басып тора+.

5Аллаһы – кодрәтле! Әмма Ул беркемгә дә мыскыллап карамый.

Аның көче һәм акылы бөектер.
6Яман кешене Ул исән калдырмас,
ә мазлумнарга[*] гаделлек белән гамәл кыла;+
7тәкъвалардан йөзен чөермәс,
аларны тәхеткә, патшалар рәтенә утыртыр,
күтәрелүләре мәңгелеккә булыр+.
8Әгәр кеше бәхетсезлек белән богауланган,
бәйлелеккә төшкән икән,+
9димәк, Аллаһы аларның эш-гамәлләренә,
тәкәбберлектә кылынган җинаятьләренә ишарәли,

10үгет-нәсыйхәтен ишетсеннәр өчен, шулай колакларын ача,
гөнаһлардан баш тартырга куша+.

11Инде тыңласалар һәм Аңа хезмәт итә башласалар,
алдагы көннәре – иркен, мул тормышта,
калган гомерләре шатлыкта үтәр.

12Ә тыңламасалар – юк ителерләр,
акыл-зиһенгә ирешмичә һәлак булырлар+.

13Денсезләрнең йөрәгендә ачу ярсый;
Аллаһы аларны богаулап куйгач та,
Аңардан шәфкать сорап ялвармыйлар.
14Алар яшьли үләләр,
тормышлары фәхеш ирләрнекедәй кыска була.
15Мазлумнарны исә Аллаһы газап биреп коткара,
газап чиккәндә, Үзен ишетсеннәр дип, колакларын ача.

16Тарлыктан Ул сине дә
киртәләр булмаган киңлеккә чыгарыр иде,
өстәлең сый-нигъмәттән сыгылып торыр иде+.

17Ләкин сине яманнарга тәгаенләнгән хөкем көтә –
гадел хөкем куып тотар сине.

18Сак бул, байлык сине кызыктырмасын,
мул ришвәт сине юлыңнан яздырмасын.

19Бөтен егәрең,
туплаган бар байлыгың сине бәладән коткарырмы?!+

20Бөтен халыкларның җир йөзеннән
юкка чыгар төнен көтмә!

21Бозыклык юлына аяк басудан саклан,
газаплар сиңа юкка гына бирелмәгән.

Аллаһының бөеклеге

22Күрче: Аллаһының куәте никадәр бөек!

Аның кебек берәр остаз бармы тагын?!

23Ничек эшләргә кирәклеген Аңа кем күрсәткән?!

„Син дөрес эшләмәдең“, – дип, Аңа каршы кем әйткән?!

24Җырларда макталган Аның изге гамәлләренә
мәдхияләр яудырырга син онытма.

25Аның эшләрен бар кеше күреп тора,
гаҗәпләнеп читтән тамаша кыла.

26Шулай, Аллаһының бөеклеген аңлап бетерерлек түгел,

Аның гомер хисабы санап бетергесез+.
27Ул, су тамчыларын бергә җыеп,
томаннан яңгыр туплый,+
28болыттан яңгыр яудыра,
кешеләрне ташкын сулар белән күмә.
29Болытларның агышын,
Аллаһы чатырыннан чыккан күк күкрәү авазларын
төшенергә кемнең хәленнән килер?!
30Болытларны Ул әнә балкышларга күмә,
диңгез тирәнлекләрен караңгылык белән каплап куя.

31Халыклар өстеннән Ул менә шул рәвешле хакимлек итә
һәм аларга мул итеп ризыгын да бирә.
32Аның кул очыннан яшен очып чыга –
кайда кушса, шунда яшен суга;+
33күк күкрәүләр Аның килүен хәбәр итә,
хәтта хайваннар да Аның якынлашуын аңлый[*].

37

37^1Шуларны уйласам, йөрәгем
күкрәгемнән чыгардай булып тибә башлый.
2Ишетәсезме? Аның дәһшәтле тавышын,
авызыннан чыккан гөрелтене ишетәсезме? –
3Бөтен күк гөмбәзен тутырып яңгырый,
яшеннәре җир читенә җитә әнә+.
4Тавышы гөрелди,
бөтен куәтенә шартлап ярыла Аның.
Яшеннәрен тоткарламый Ул,
Үзенең авазын салганда+.

5Аллаһы Үзенең тавышы белән шаккаттырып гөрелди!

Ул безнең өчен акыл ирешмәслек бөек гамәлләр кыла+.

6Ул боерса, җиргә кар ява,
Ул әйтсә, яңгырлар коя+.
7Кылган гамәлләрен һәркем белеп торсын өчен,
Ул әнә шулай кешеләрнең эшләрен туктатып куя,
8җәнлекләрне өннәренә кертеп качыра,
ояларына куып кертә+.
9Аның йортыннан өермә чыга,
һәм төньяк җиле суыклар китерә.
10Аллаһы сулышыннан боз хасил була,
су өсләре боз белән каплана+.
11Болытларны Ул су тамчылары белән туендыра,
болытлар эченнән яшеннәрен аттыра;

12Аның ихтыяры белән алар тиешле җиргә юнәләләр,
бөтен җир тирәли Ул кушканны үтиләр;+
13җиргә алар йә Аллаһының җәзасын яудыралар,
йә рәхим-шәфкатен алып киләләр+.

Әюб, Аллаһының хикмәтле эшләре турында уйлап бак

14Тын кал, Әюб, әйткәннәремә колак сал!

Аллаһының хикмәтле эшләре турында уйлап бак!

15Аллаһының ничек итеп болытлар белән идарә итүен,
ничек итеп аларны яшен белән үтәли яктыртуын беләсеңме син?

16Болытларның нинди кодрәт белән эленеп торуын,
белеме камил Затның могҗизаларын аңлыйсыңмы+?
17Көньяк җиленнән җир әлсерәгән чакта,
киемеңнән сиңа бөркү була икән,
18син, Аның кебек, күкләрне нык итеп,
койган көзге сыман шомартып элеп куя аласыңмы?!+

19Өйрәт безне: нәрсә әйтик Аңа –
томаналыгыбыз комачаулый, әйтер сүз табалмыйбыз!+

20Минем нәрсә сөйләргә теләгәнне Аңа берәр кеше әйтерме?!

Каушап калган кеше Аның белән сөйләшә алырмы?!

21Болытларны җил куып тараткач,
кояш нурларына текәлеп карау мөмкин түгел шул.

22Аллаһы, якты балкышка күмелеп, төньяктан килә,

Аның дәһшәтле бөеклеге якынлаша.

23Кодрәт иясе – безнең өчен акыл ирешмәслек Зат,
кодрәте, гаделлеге белән Ул данлыдыр,
хаклык иясе буларак, һичкемгә җәбер-золым кылмастыр.

24Шуңа күрә кешеләр Аңардан куркалар,
акылы булганнар Аның каршында калтырап торалар»+.

38

Аллаһының Әюбкә җавабы

38^1Шулчак Раббы давыл эченнән Әюбкә болай дип җавап бирде:+

2«Мәгънәсез сүзләрең белән
Минем уй-ниятләремә кара ягарга кем син?!+
3Ир бул, билеңне кысыбрак бу;
хәзер Мин сиңа сорау бирәм, ә син җавабыңны әзерлә+.

Җир нигезенең почмак ташын кем салды, диңгез капкаларын кем ябып куйды?

4Мин җирнең нигезен салганда, син кайда идең?

Әгәр син акыллы, зиһенле икәнсең – әйтеп бир!+

5Аның чикләрен кем билгеләде дә
өстенә үлчәү бавын кем сузды? –
Син шуны, шәт, беләсеңдер!

6-7Җирне тотып торучы баганалар нәрсә өстенә утыртылды?

Таң йолдызларының бердәм сөенеч җыры
һәм Аллаһы угылларының шат авазлары астында
җир нигезенең почмак ташын кем салды++?

8Җир карыныннан бәреп чыккан
диңгезнең капкаларын кем ябып куйды+?
9Диңгезне Мин болытлар белән урадым,
караңгылык белән төреп куйдым,
10аның чикләрен билгеләп,
борыс тыгып капкаларын бикләп куйдым,

11әйттем: „Бирегә хәтле җитәрсең дә ары җәелмәссең,
шушы урында синең горур дулкыннарың туктап калыр“.

Яктылык туган җиргә кайсы юл илтә, караңгылыкның урыны кайда?

12-13Җирне бер читеннән эләктереп алсын да,
селкеп, яманнарны коеп төшерсен дип,
үз гомереңдә син кайчан да булса да Таңга әмер бирдеңме
яисә иртәнге Шәфәкънең урынын билгеләдеңме?!

14Таң атканда, җирнең йөзе кием җыерчыкларына,
мөһер суккан балчыкка охшап китә.

15Ә яманнар ул яктылыктан мәхрүм була,
тәкәббернең сугарга дип күтәрелгән кулы сына+.

16Диңгез башланган җиргә барып җиткәнең,
упкын төбендә йөргәнең бармы?!

17Үлем капкаларының ачылганы булдымы сиңа?!

Дөм караңгылык капкасын күргәнең булдымы?!

18Җирнең киңлекләрен күзәтеп чыга алдыңмы син?!

Боларның барысын да белсәң – сөйлә, әйдә, сөйлә!

19Яктылык туган җиргә кайсы юл илтә,
караңгылыкның урыны кайда?

20Син аларның һәркайсын билгеләнгән чиккә кадәр алып бара
яисә кайтыр юлны күрсәтә аласыңмы?!

21Шулай-шулай, син боларның һәммәсеннән хәбәрдар –
яшьтәше бит син аларның!

Синең гомерең шулай озын бит!

Аллаһының табигать көчләре белән идарә итүе турында

22Карлар сакланган урынга кергәнең,
боз келәтләрен күргәнең булдымы синең?!+
23Мин аларны шомлы заманнарга,
орыш һәм сугыш көненә саклыйм!+
24Яктылык нинди юллар буйлап тарала?

Көнчыгыштан искән җилләр җир өстенә юлны кайдан таба?

25-27Кеше аягы басмаган урыннарны,
кеше яшәми торган чүлләрне сугару,
буш яткан җирләрне дымга туендыру өчен,
туфрак астыннан яшел үлән шытып чыга алсын өчен,
коеп яуган яңгырларга кем юл сала,
дөмбердәтеп килгән күк күкрәвенә кем юл ача++?

28Яңгырның атасы бармы?

Чык тамчысын кем тудыра+?

29-30Сулар таш кебек катып калганда,
һәм тирән диңгезнең өсләре туңганда,
боз кем корсагыннан ярала,
күктәге бәсләрне кем дөньяга тудыра++?

31Өлкәр йолдызлыгын бергә җыеп бәйли,

Орион йолдызларының билбауларын бушата аласыңмы?!+

32Йолдызлыкларны үз вакытында кабыза аласыңмы?!

Җидегән йолдызга, Кечесе белән берлектә, юл күрсәтә аласыңмы?!+

33Күкләрнең кануннарын өйрәндеңме?!

Җирдә шул кануннарны урнаштыра аласыңмы?!+

34Тавышыңны болытлар ишетерлек итеп яңгырата,
ташкын сулар сине күмеп китәрлек итеп
яңгыр койдыра аласыңмы?!

35Яшеннәр яшьнәтә аласыңмы?!

Алар сиңа: „Без әзер!“ – дип, юлга чыгып китәрләрме?!

36Ибис кошына кем зирәклек биргән дә,
әтәчкә кем аңлау сәләте биргән?
37-38Җир, кибеп, ташка әйләнгәндә,
кантарлар укмашып катканда,
үзенең гакылы белән кем болытларны санап чыга
һәм, күкләрнең савытын чайкалдырып, яңгыр коя ала?

Аллаһының барча хайваннарны вә кошларны кайгыртуы турында

39-40Ояларында посып яткан,
куаклар арасында сагалап торган
ана арысланга табышны син тотып бирәсеңме,
балаларын син туйдырасыңмы?!++
41Кошчыклары ачлыктан бәргәләнгәндә,
Аллаһыга ялварып кычкырганда,
каргага азыкны кем табып бирә+?

39

39^1Тау кәҗәләренең кайчан бәти китерергә тиешлеген беләсеңме,
боланның бала тудырганын күзәткәнең бармы?!+

2Аларның ничә ай йөкле булып йөрүләрен син санап барасыңмы,
яңа токым китерер,
3җиргә чүгәләп бала тудырыр,
йөкләреннән арыныр вакытларын беләсеңме?!
4Аларның балалары кырда үсеп көч җыя,
ә аннары көтүдән китә һәм әйләнеп кайтмый.

5Кыргый ишәкләрне иреккә кем җибәрде,
аларның тышавын кем чиште?

6Аларны чүлгә Мин җибәрдем,
тозлакны аларның утлавы иттем!

7Шәһәр ыгы-зыгысы алар өчен көлке бер нәрсә генә,
куалап баручының тавышы да алар өчен ят нәрсә.

8Ашарга яраклы үлән эзләп,
таудан-тауга йөри алар.

9Кыргый үгез сиңа хезмәт итәрме,
синең утлыгың кырыенда төн кунармы?

10Син аны, җигеп, буразна салырга кертә алырсыңмы,
синең арттан үзәндәге басуны сөреп барырмы ул?!

11Аның көч-куәтенә таяна алырсыңмы,
аңардан эшеңне эшләтә алырсыңмы?!

12Аның кире әйләнеп кайтуына шикләнмәссеңме,
җыйган уңышыңны ындыр табагына илтерме ул?!

13Тәвә кошы канатларын шатланып каккалый,
тик аның мамык-каурые ләкләкнеке белән тиңләшә алмый.

14Кайнар тузанда ятып җылынсыннар өчен,
ана тәвә кошы күкәйләрен җирдә калдырып китә,
15кемдер аларны таптап үтәр,
кыргый җәнлек сытып китәр, дип уйлап та карамый.

16Үзенең кошчыкларына ул каты бәгырьле –
әйтерсең лә, алар читләр,
бөтен тырышлыгы юкка чыгар, дип тә курыкмый,+
17чөнки Аллаһы аңа акылдан өлеш чыгармаган,
аң-зиһен белән бүләкләмәгән.
18Ләкин ул торып чаба башласа,
атны да, җайдакны да узып көлкегә калдыра!

19Синме атка көч бирдең,
муенын ял белән урап алдың,
20саранча кебек чабарга өйрәттең?!
Аның кешнәве нинди куркыныч!+
21Сөенә-сөенә тоягы белән җиргә бәрә ул,
куәтенә сыеша алмыйча сугышка атыла.
22Дәһшәт янаса да, куркып калмый – көлә генә,
кылыч аны туктата алмый.

23Сыртындагы җайдакның садагында уклар чыңгылдый,
сөңгесе һәм кыска саплы сөңгесе елтырый.

24Ашкынып чапкан атның тояклары юлны йота гына;
быргы тавышын ишетсә, йөгәнен тотып булмый аның;+

25быргы кычкыртуга, ул кешнәп җибәрә;
гаскәр башлыгының сөрән салуын
һәм сугышчыларның үкерүен ишетә ул,
сугыш исен әллә кайдан сизеп тора.

26Синең кодрәтең беләнме карчыга күккә күтәрелә дә,
канатларын җил иркенә куеп, көньякка оча?!

27Синең ихтыярың беләнме бөркет күккә атылып менә
һәм биектә-биектә оясын кора?!

28Кыя башында,
тау-таш арасында гомер кичерә ул, шунда төн үткәрә.

29Шуннан торып, табышын күзәтә –
күзләре гаять үткен аның.

30Кошчыкларын кан белән туендыра ул;
үләксә кайда булса, ул шунда».

31Раббы Әюбкә тагын болай диде:

32«Бу бәхәс капчыгы Кодрәт иясен өйрәтмәкче буламы?!

Аллаһыга кем тел тидерсә, шул җавап тотсын!»+

Сүзсез калып, кулым белән авызым каплыйм

33Шунда Әюб Аллаһыга болай дип җавап кайтарды:

34«Мин бер мескенмен! Нәрсә дип җавап бирим Сиңа?

Сүзсез калып, кулым белән авызым каплыйм+.

35Мин бер әйттем инде – башка кабатлап тормыйм,
хәтта ике дә әйттем – хәзер исә тынып калам».

40

Синең кулыңның куәте Аллаһыныкы кебекме?!

40^1Шулчак давыл эченнән Әюбкә Раббы болай диде:+

2«Ир бул, билеңне кысыбрак бу!

Мин сорыйм синнән, ә син аңлатып бир+.

3Син шулай итеп Минем хөкемне юкка чыгарасыңмы,
үзеңне аклар өчен, Мине гаеплисеңме+?

4Синең кулыңның куәте Аллаһыныкы кебекме?!

Тавышың, Аныкы сыман, күк күкрәвенә тиңме?!+

5Алай икән, үзеңне мәһабәт вә бөеклек белән бизә,
дан вә шөһрәткә төрен.
6Ачу-ярсуыңа ирек бир,
һәр тәкәббергә кара да буйсындыр аны,
7һәр тәкәббергә кара да тез чүктер,
ә яманнарны басып торган урынында таптап из!
8Битләренә кәфен ябып, табутка сал[*],
барысын бергә җиргә күм.
9Шул чагында Мин Үзем үк сине мактармын,
уң кулың сине коткара, диярмен!+

Әнә, бегемотка кара

10Әнә, бегемотка[*] кара:
аны да, сине дә Мин бар иттем!
Ул, үгез сыман, үлән белән туклана+.
11Ботларының ныклыгына кара син аның,
корсагының көчле мускулларына кара;
12аның койрыгы эрбет агачыдай нык,
ботларындагы сеңерләре үрелгән кебек;
13аякларын бакыр торбалар дип белерсең,
кабыргалары тимерчыбык сыман.
14Аллаһы башкарган эшләрнең иң мәһабәте ул;
Яратучысы гына аңа Үзенең кылычын күтәрә ала.
15Ризыкны аңа киек җәнлекләр
йөгерешеп уйнап йөргән таулар бирә.
16Саз камышлыгында качып ята ул,
лотослар арасында ял итә;
17лотослар күләгәсе каплап тора аны,
тирәсендә – инеш таллары.
18Менә аңа ташкын сулар ургыла –
ул селкенеп тә карамый,
авызына Үрдүн суы ташып керсә дә – ул тыныч.
19Аны эләктереп алган берәү бармы?!
Кем аның борынына ыргак кигертә алыр?

Ливьятанны кармакка тота аласыңмы?!

20Ә Ливьятанны[*] кармакка тота аласыңмы?!

Бау белән телен бәйләп куя аласыңмы?!

21Борынына аркан кигертә,
теш казнасын ыргак белән тишә аласыңмы?!

22Ул синнән кат-кат ялварып сорармы,
назлы сүзләре белән йомшартырга тырышырмы?!

23Мәңге колың булырга синең белән килешү төзерме?!+

24Кошчык белән уйнагандай, аның белән уйнарсыңмы,
кызларыңа бер кызык булыр дип, бәйгә куярсыңмы?!

25Балыкчылар аның өчен сатулашырмы,
сәүдәгәрләргә аны бүлеп бирерме?!
26Ыргаклы сөңге белән аны тишә,
балыкчы чәнечкесе белән башын чәрдәкли алырсыңмы?!

27Кагылып кына кара – кабат аңа кул сузмассың
һәм ул сугышны гомереңдә оныта алмассың!

41

41^1Аны тотам дигән кеше ялганчы булыр!
Аны күрүгә, артына утырыр!+
2Аны үртәргә җөрьәт итүче юк;
шулай булгач, кем йөзгә-йөз Минем каршыга чыга алыр?!

3Мин бурычлы булып калырлык кем Миңа нәрсәдер биргән?!

Күкләр астында бар нәрсә Минеке бит!+

4Ливьятанның аяклары, көче
һәм гәүдәсенең мәһабәтлеге турында сөйләмичә булдыра алмыйм.

5Кем аның тиресен салдыра,
ике катлы көбәсен тишә алыр?

6Аның капкадай авызын ачарга кем тәвәккәллек итәр?!

Тешләренә карарга да куркыныч хәтта!

7Аркасына аның рәт-рәт булып калканнар тезелгән,
мөһер салгандай, нык беркетелгән алар;
8бер-берсенә шундый якын урнашканнар,
арасыннан һава да үтәрлек түгел;
9бер-берсенә нык итеп,
аермаслык булып ябышкан алар.

10Ул төчкерсә – яшен яшьни дип торырсың,
ә күзләре таң нурлары кебек якты аның;
11авызыннан ялкыннар ургыла,
утлы очкыннар чәчелә;
12борын тишекләреннән төтен бөркелә,
гүя камыш янган учакта казан кайнап тора;
13аның тыны күмерләрне дөрләтә,
авызыннан ялкын телләре атылып чыга!
14Муенында аның көч-кодрәт яши,
үзеннән алда дәһшәте килә.

15Итләч тәне шундый тыгыз, коеп куйган кебек –
урыныннан кузгатырмын димә.

16Йөрәге аның таш кебек каты,
әйтерсең лә, аскы тегермән ташы.

17Ул торып басса, пәһлеваннар да куркуга төшә,
котлары очып, артка чүгәләр.

18Аның алдында кылыч та көчсез,
сөңге вә таш, ук та ала алмый аны.
19Тимерне ул салам урынына да күрми,
бакыр аның өчен черек агач кына.
20Укчының угы аны куып җибәрә алмас,
үзенә атылган ташларны ул кибәк дип кенә кабул итәр,

21имән күсәк тә аңа салам бөртегедәй тоела,
кыска саплы сөңге сызгыруыннан көләр генә.

22Корсагының тиресе – тезелеп киткән очлы ташлар диярсең,
сазлыкны сабан кебек сөреп бара.

23Тирән чоңгылларны казандагы сулар кебек кайната ул,
диңгезне кайнаган май сыман гөбердәтә.

24Үзе артыннан эзе ялкылдап бара,
сулар чаларып киткәндәй була.

25Җир йөзендә аңа тиң бер җан иясе юк –
курку дигәнне белмәс ул.

26Һәр тәкәббергә өстән генә карый ул,
һәр мәгърурның патшасы ул».

42

Әюбнең Раббыга җавабы

Хәзер менә Сине үз күзләрем белән күрдем

42^1Раббыга Әюб шулай дип җавап бирде:

2«Хәзер беләм: барысы да Синең иркеңдә;

Син ни генә ниятләсәң, башкарып чыгалмаган һичбер эш юк+.

3„Мәгънәсез сүзләр белән

Минем уй-ниятләремне бозарга тырышучы кем ул?“ –
дип сорадың, Аллам.

Әйе, мин акылым ирешмәслек нәрсәләр турында,
төшенә алмаган хикмәтле эшләр турында сөйләдем+.

4„Син тыңлап тор, Мин сөйләрмен;

Мин сорармын, син җавап бир“, – дидең, Аллам+.

5Моңарчы мин Синең хакта ишетеп кенә килдем,
хәзер менә Сине үз күзләрем белән күрдем.

6Шуңа күрә сөйләгән сүзләрем өчен оят миңа –
көлдә утырып, башыма тузан коеп тәүбә итәм»+.

Соңгы сүз

Әюб дусларына Раббының җавабы

7Әюб белән сүзен бетереп, Раббы шуннан теманлы Әлифазга эндәште:

– Минем сиңа һәм синең ике дустыңа бик тә ачуым чыкты, чөнки сез Минем хакта колым Әюб кебек үк дөрес сөйләмәдегез+. 8Шуның өчен җиде үгез, җиде сарык тәкәсе алыгыз да колым Әюбкә барыгыз. Шул малларны үзегез өчен тулаем яндыру корбаны итеп китерегез. Колым Әюб Минем алда сезнең хакка дога кылыр, һәм Мин аның догасын кабул итәрмен – ахмаклыгыгыз өчен, Минем турыда колым Әюб кебек дөрес сөйләмәгәнегез өчен җәзага тартмамын+.

9Шуннан соң теманлы Әлифаз, шуахлы Билдад, нагамалы Софар Раббы кушканны эшләделәр, һәм Раббы Әюбнең догасын кабул кылды+. 10Әюб үзенең дуслары хакына дога кылганнан соң, Раббы Әюбкә муллыгын элеккегә караганда ике тапкыр күбрәк итеп кайтарып бирде+. 11Аның янына барлык ир һәм кыз туганнары, элекке дуслары җыелдылар, аның өендә бергәләп мәҗлес корып утырдылар, Раббы тарафыннан җибәрелгән барлык бәла-казалар өчен аны кызгандылар һәм юаттылар; һәрберсе бер кесита[*] көмеш һәм алтын алка бүләк итте+.

Муллык һәм бәхетнең Әюбкә кире кайтарылуы

12Раббы Әюбнең калган гомерен әүвәлгегә караганда да ныграк фатихалады: хәзер аның ундүрт мең кәҗә һәм сарыгы, алты мең дөясе, мең пар эш үгезе һәм мең ишәге бар иде. 13Аның тагын җиде углы һәм өч кызы туды:+
14кызларының берсенә ул – Емимә[*], икенчесенә – Кытсига[*], өченчесенә Кыйрен-Һәппух[*] дип исем кушты. 15Бу илдә Әюбнеке кебек чибәр кызлар юк иде. Атасы аларга үзенең угыллары белән бертигез итеп мирас калдырды+.

16Моннан соң да әле Әюб йөз кырык ел яшәде, балаларын һәм дүртенче буынга кадәр оныкларын күрде+. 17Әюб якты дөньядан тормышта барысын татып-кичереп, олы яшькә җитеп китеп барды.

* 1:6 Аллаһы угыллары – Аллаһыга буйсынган гайре табигый җан ияләре.

* 1:6 Шайтан – яһүдчә «каршы торучы, гаепләүче, кешегә яла ягучы» мәгънәсендә.

* 2:4 Тәненең тиресенә әле зыян тимәгән аның… – Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Тирегә – тире.

* 2:8 …көл өеменә утырды… – Көлгә утыру яки башка тузан сибү соң дәрәҗәдә кайгыру, тәүбә итү (42:6 ны карагыз) билгесе булган.

* 3:8 Ливьятан – борынгылар күзаллаганча, явызлык, тәкәбберлек һәм чуалыш-буталышны белдерә торган диңгез аждаһасы; русчасы: Левиафан.

* 4:9 Гаип булу – югалу, юк булу.

* 6:14 Яһүд телендә әлеге җөмләне «Газап чигүче дустына шәфкать күрсәтмәгән кеше Кодрәт иясеннән куркуны оныткан» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 7:20 Назыйр – күзәтеп, тикшереп торучы.

* 8:13 Дәһри – денсез, имансыз.

* 9:9 Өлкәр йолдызлыгы – русчасы: Плеяды.

* 9:13 Раһаб – борынгылар күзаллаганча, явызлык һәм җимергеч көчне белдерә торган диңгез аждаһасы.

* 13:14 Яһүд телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Нигә миңа тәнемне тешләргә, җанымны уч төбенә салырга?

* 13:15 Яһүд телендә әлеге юл «Ул мине үтерсә дә, Аллаһыга өмет баглавым өзелмәс» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 15:2 …эссе җилләр… – Бөтен нәрсәне корытып, чүлдән искән эссе җил турында сүз бара. Биредә ул файдасыз-буш, хәтта бәла-каза китерүче бәхәсне аңлата.

* 22:6 Рәһен – закладка калдырылган әйбер.

* 23:12 …сүзләрен йөрәгемдә сакладым. – Борынгы грек телендәге тәрҗемәгә нигезләнеп эшләнгән әлеге урынны «мин Аның сүзләрен икмәктән дә артыграк күреп, кадерләп сакладым» дип тә аңларга мөмкин.

* 24:17 Зольмәт – караңгылык.

* 26:6 Һәлакәт урыны – ягъни үлеләр дөньясы (28:22 һәм 31:12 дә шул ук мәгънәдә).

* 28:2 Мәгъдән – казылма байлык, руда.

* 29:17 Залим – изүче, җәберләүче, явыз.

* 31:33-34 …башкалар кебек… – Яһүд телендә әлеге гыйбарә «Адәм кебек» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 36:6 Мазлум – рәнҗетелгән, түбәнсетелгән зат.

* 36:33 Яһүд телендәге әлеге урынны «гаделсезлеккә Аның ачуы кайный» дип тә аңларга мөмкин.

* 40:8 Яһүд телендә әлеге юл «җир асты дөньясына ябып куй» дигәнне дә аңлатырга мөмкин.

* 40:10 Бегемот – яһүдчә яңгырашы: беһемот. Борынгылар күзаллаганча, гаҗәеп зур, сәер җанвар булырга да мөмкин.

* 40:20 Ливьятан – биредә, бәлки, крокодилны аңлатадыр. Шулай ук 3:8 гә искәрмәне карагыз.

* 42:11 Кесита – акча берәмлеге, авырлыгы һәм кыйммәте билгеле түгел (карагыз: «Яратылыш», 33:19).

* 42:14 Емимә – яһүдчә «күгәрченкәй» мәгънәсендә.

* 42:14 Кытсига – яһүдчә «дарчин чәчәге» мәгънәсендә.

* 42:14 Кыйрен-Һәппух – яһүдчә «кара сөрмә» мәгънәсендә.

+ 1:1 Яратылыш 22:21, Иремия 25:20, Кайгы җыры 4:21, Яхәзкыл 14:14, Яхәзкыл 14:20, Ягъкубтан хат 5:11, Яратылыш 6:9, Зәбур 17:22-24

+ 1:3 Хөкемчеләр 6:3
+ 1:5 I Патшалар 16:5, Яратылыш 8:20
+ 1:6 Әюб 2:1, Әюб 38:7
+ 1:7 I Петердән хат 5:8
+ 1:10 Зәбур 127:2
+ 1:11 Рут 1:13, Әюб 19:21
+ 1:15 III Патшалар 10:1
+ 1:16 IV Патшалар 1:10

+ 1:17 Хөкемчеләр 7:16, I Патшалар 11:11, IV Патшалар 24:2

+ 1:20 Яратылыш 37:29, Яратылыш 37:34

+ 1:21 Яратылыш 3:19, Вәгазьче 3:10, Вәгазьче 5:14, I Тимутәйгә хат 6:7, Зәбур 112:2

+ 2:1 Әюб 1:6
+ 2:7 Чыгыш 9:9, Канун 28:35
+ 2:8 Яхәзкыл 27:30, Юныс 3:6
+ 2:10 Зәбур 38:2

+ 2:11 Гыйбрәтле сүзләр 17:17, Яратылыш 36:15, Иремия 49:7, Яратылыш 25:2

+ 2:12 Яратылыш 37:29, Яхәзкыл 27:30
+ 2:13 Кайгы җыры 2:10, Яхәзкыл 3:15
+ 3:3 Иремия 20:14-18
+ 3:11 Әюб 10:18-19
+ 3:16 Зәбур 57:8, Вәгазьче 6:3
+ 3:20 Иремия 20:18
+ 3:21 Иремия 8:3, Ачылыш 9:6
+ 3:22 Вәгазьче 3:20
+ 3:23 Әюб 19:8
+ 3:25 Гыйбрәтле сүзләр 10:24, Ишагыйя 66:4
+ 4:3 Ишагыйя 35:3
+ 4:6 Әюб 1:1

+ 4:7 Зәбур 33:10-11, Зәбур 36:25, Гыйбрәтле сүзләр 10:3

+ 4:8 Гыйбрәтле сүзләр 22:8, Гәләтиялеләргә хат 6:7-8

+ 4:9 Чыгыш 15:8, Зәбур 17:16, Әюб 15:30, Ишагыйя 30:33

+ 4:13 Яратылыш 15:12, Әюб 33:15
+ 4:14 Зәбур 118:120
+ 4:16 III Патшалар 19:12

+ 4:17 Әюб 9:2, Әюб 25:4, Зәбур 142:2, Вәгазьче 7:20

+ 4:18 Әюб 15:15
+ 4:21 Әюб 36:12
+ 5:1 Әюб 15:15, Зәбур 88:6, Зәкәрия 14:5
+ 5:2 Гыйбрәтле сүзләр 29:11
+ 5:9 Әюб 9:10, Әюб 37:5
+ 5:10 Зәбур 64:10, Зәбур 146:8
+ 5:11 I Патшалар 2:7
+ 5:13 Әюб 18:7, I Көринтлеләргә хат 3:19
+ 5:14 Канун 28:29, Әюб 12:25, Ишагыйя 59:10
+ 5:15 Зәбур 34:10
+ 5:16 Зәбур 62:12, Зәбур 106:42
+ 5:17 Зәбур 93:12, Гыйбрәтле сүзләр 3:11
+ 5:18 Канун 32:39, Ишагыйя 30:26, Һошея 6:1

+ 5:19 Зәбур 33:20, Гыйбрәтле сүзләр 6:16, Гыйбрәтле сүзләр 30:18

+ 5:20 III Патшалар 17:6, Зәбур 32:19, Зәбур 36:19

+ 5:21 Зәбур 30:21
+ 5:25 Зәбур 71:16
+ 5:26 Яратылыш 15:15, Яратылыш 25:8
+ 6:3 Гыйбрәтле сүзләр 27:3

+ 6:4 Канун 32:23, Зәбур 37:3, Кайгы җыры 3:13

+ 6:9 III Патшалар 19:4, Юныс 4:3

+ 6:15 Зәбур 40:10, Иремия 15:18

+ 6:19 Яратылыш 25:15, Ишагыйя 21:14, Иремия 25:23, III Патшалар 10:1

+ 6:26 Әюб 15:2
+ 7:1 Әюб 14:6, Әюб 14:14
+ 7:2 Левиләр 19:13
+ 7:4 Канун 28:67
+ 7:6 Әюб 9:25, Ишагыйя 38:12, Әюб 17:11
+ 7:8 Әюб 20:9
+ 7:10 Зәбур 36:10, Зәбур 102:16

+ 7:16 Әюб 9:21, Әюб 10:1, Әюб 10:20, Вәгазьче 1:2, Зәбур 38:6-7, Зәбур 61:10, Зәбур 143:4

+ 7:17 Зәбур 8:5, Зәбур 143:3
+ 7:18 Зәбур 10:5
+ 7:19 Әюб 14:6, Зәбур 38:14
+ 7:20 Әюб 16:12, Кайгы җыры 3:12
+ 8:1 Әюб 2:11
+ 8:3 Әюб 34:12
+ 8:6 Гыйбрәтле сүзләр 3:33
+ 8:8 Канун 32:7
+ 8:9 Зәбур 101:12, Вәгазьче 6:12
+ 8:12 Зәбур 128:6

+ 8:13 Зәбур 9:18, Әюб 27:8, Гыйбрәтле сүзләр 10:28, Гыйбрәтле сүзләр 11:7

+ 8:14 Ишагыйя 59:6
+ 8:15 Әюб 27:18
+ 8:18 Әюб 7:10
+ 8:21 Зәбур 125:2
+ 8:22 Зәбур 108:29
+ 9:2 Әюб 4:17, Әюб 15:14, Әюб 25:4
+ 9:3 Әюб 10:2
+ 9:6 Ишагыйя 2:19, Ишагыйя 13:13, Хәггәй 2:6

+ 9:8 Әюб 26:7, Зәбур 103:2, Ишагыйя 40:22, Иремия 10:12, Иремия 51:15

+ 9:9 Әюб 38:31-32, Амос 5:8
+ 9:10 Әюб 5:9
+ 9:13 Әюб 26:12, Зәбур 88:11, Ишагыйя 51:9
+ 9:15 I Көринтлеләргә хат 4:4
+ 9:19 Иремия 49:19, Иремия 50:44
+ 9:20 Әюб 15:6
+ 9:21 Әюб 1:1, Әюб 1:8, Әюб 7:16, Әюб 10:1
+ 9:22 Вәгазьче 9:2, Яхәзкыл 21:3
+ 9:24 Әюб 12:17
+ 9:25 Әюб 7:6
+ 9:30 Иремия 2:22

+ 9:32 Әюб 33:13, Әюб 39:32, Вәгазьче 6:10, Ишагыйя 45:9, Римлыларга хат 9:20

+ 10:1 Әюб 7:16, Әюб 9:21
+ 10:2 Әюб 9:3
+ 10:4 I Патшалар 16:7
+ 10:7 Әюб 2:3, Канун 32:39, Ишагыйя 43:13
+ 10:8 Зәбур 118:71
+ 10:9 Әюб 4:19, Әюб 33:6, Ишагыйя 64:8
+ 10:10 Зәбур 138:13
+ 10:17 Әюб 19:12
+ 10:18 Әюб 3:11-12, Иремия 20:14-18
+ 10:20 Әюб 14:1, Әюб 7:16
+ 10:21 Зәбур 87:7, Зәбур 87:13, Зәбур 38:14
+ 11:1 Әюб 2:11
+ 11:4 Әюб 10:7
+ 11:8 Зәбур 138:8
+ 11:10 Әюб 9:12, Әюб 12:14
+ 11:13 Зәбур 142:6
+ 11:14 Әюб 22:23

+ 11:17 Әюб 22:28, Гыйбрәтле сүзләр 4:18, Ишагыйя 60:3, Даниил 12:3

+ 11:19 Гыйбрәтле сүзләр 3:24

+ 12:4 Зәбур 90:14, Әюб 16:10, Әюб 17:2, Әюб 30:1

+ 12:6 Әюб 21:7

+ 12:10 Саннар 16:22, Даниил 5:23, Рәсүлләр 17:28

+ 12:11 Әюб 34:3
+ 12:12 Әюб 32:7
+ 12:14 Вәгазьче 7:13, Әюб 11:10
+ 12:17 Әюб 9:24
+ 12:18 Даниил 2:21, Даниил 5:20
+ 12:21 Зәбур 106:40, Ишагыйя 40:23

+ 12:22 Даниил 2:22, Вәгазьче 12:14, I Көринтлеләргә хат 4:5

+ 12:23 Ишагыйя 9:3, Ишагыйя 26:15
+ 12:24 Зәбур 106:40
+ 12:25 Канун 28:29, Әюб 5:14, Зәбур 106:27
+ 13:3 Әюб 23:4
+ 13:5 Гыйбрәтле сүзләр 17:28
+ 13:9 Гәләтиялеләргә хат 6:7
+ 13:19 Ишагыйя 50:8
+ 13:21 Зәбур 38:11, Әюб 33:7
+ 13:22 Әюб 14:15
+ 13:24 Әюб 19:11, Әюб 33:10
+ 13:25 Зәбур 82:14
+ 13:26 Зәбур 24:7
+ 13:27 Әюб 33:11
+ 13:28 Ишагыйя 50:9, Ягъкубтан хат 5:2
+ 14:1 Әюб 15:14, Әюб 25:4, Яратылыш 47:9

+ 14:2 I Елъязма 29:15, Зәбур 101:12, Зәбур 143:4, Вәгазьче 6:12, Вәгазьче 8:13

+ 14:4 Әюб 15:14
+ 14:6 Әюб 7:19, Әюб 7:1-2
+ 14:11 Ишагыйя 19:5
+ 14:12 Зәбур 88:30
+ 14:13 Әюб 21:13
+ 14:14 Ишагыйя 26:19, Әюб 7:1
+ 14:15 Әюб 13:22
+ 14:16 Әюб 31:4, Әюб 34:21
+ 14:21 Вәгазьче 9:5
+ 15:1 Әюб 2:11
+ 15:2 Әюб 16:3, Әюб 6:26
+ 15:6 Әюб 9:20, Лүк 19:22
+ 15:7 Гыйбрәтле сүзләр 8:25, Зәбур 89:3
+ 15:8 Иремия 23:18
+ 15:9 Әюб 12:3, Әюб 13:2

+ 15:14 Әюб 4:17, Әюб 9:2, Әюб 14:1, Әюб 25:4-6, Зәбур 50:7

+ 15:15 Әюб 4:18, Әюб 5:1, Зәбур 88:6, Зәкәрия 14:5

+ 15:16 Әюб 34:7, Гыйбрәтле сүзләр 19:28, Әюб 25:6

+ 15:18 Зәбур 77:4
+ 15:27 Зәбур 72:7
+ 15:30 Әюб 4:9
+ 15:32 Әюб 22:16, Зәбур 54:24
+ 15:34 Әюб 20:26, Зәбур 20:10

+ 15:35 Зәбур 7:15, Ишагыйя 59:4, Ягъкубтан хат 1:15

+ 16:3 Әюб 15:2
+ 16:7 Әюб 1:15-19
+ 16:9 Зәбур 34:15, Зәбур 36:12

+ 16:10 Әюб 12:4, Әюб 17:2, Әюб 30:1, Ишагыйя 50:6

+ 16:12 Әюб 7:20
+ 16:13 Әюб 20:25
+ 16:19 Зәбур 88:38
+ 17:2 Әюб 12:4, Әюб 16:10, Әюб 30:1
+ 17:3 Зәбур 118:122, Гыйбрәтле сүзләр 22:26
+ 17:6 Канун 28:37, Әюб 30:9
+ 17:11 Әюб 7:6
+ 17:12 Ишагыйя 5:20
+ 17:13 Вәгазьче 12:5
+ 18:1 Әюб 2:11, Әюб 8:1
+ 18:3 Зәбур 72:22

+ 18:5 Әюб 21:17, Гыйбрәтле сүзләр 13:9, Гыйбрәтле сүзләр 24:20

+ 18:7 Әюб 5:13
+ 18:8 Зәбур 9:16, Зәбур 139:6
+ 18:11 Әюб 15:21, Әюб 20:25, Әюб 27:20

+ 18:15 Яратылыш 19:24, Зәбур 10:6, Яхәзкыл 38:22

+ 18:17 Әюб 24:20, Зәбур 33:17, Гыйбрәтле сүзләр 10:7

+ 18:19 Зәбур 20:11

+ 18:21 Хөкемчеләр 2:10, Иремия 9:3, II Тессалуникәлеләргә хат 1:8

+ 19:7 Әюб 24:12, Хабаккук 1:2
+ 19:8 Әюб 3:23, Кайгы җыры 3:9
+ 19:9 Зәбур 88:40
+ 19:11 Әюб 13:24, Әюб 33:10
+ 19:12 Әюб 10:17, Әюб 30:12, Кайгы җыры 3:5

+ 19:13 Зәбур 30:12, Зәбур 37:11, Зәбур 68:9, Зәбур 87:9

+ 19:17 Әюб 2:9
+ 19:18 IV Патшалар 2:23
+ 19:21 Рут 1:13, Әюб 1:11
+ 19:23 Ишагыйя 30:8
+ 19:24 Иремия 17:1
+ 19:25 Гыйбрәтле сүзләр 23:11, Ишагыйя 43:14
+ 19:26 Зәбур 16:15, I Яхъядан хат 3:2
+ 19:29 Вәгазьче 12:14
+ 20:1 Әюб 2:11, Әюб 11:1
+ 20:4 Яратылыш 2:7, Канун 4:32
+ 20:6 Ишагыйя 14:13-14
+ 20:7 Зәбур 82:11
+ 20:8 Ишагыйя 29:7
+ 20:9 Әюб 7:8, Әюб 7:10
+ 20:12 Зәбур 9:28
+ 20:25 Әюб 16:13

+ 20:26 Әюб 15:34, Зәбур 20:10, Гыйбриләргә хат 12:29

+ 20:29 Әюб 27:13, Әюб 31:2
+ 21:3 Әюб 16:20
+ 21:5 Гыйбрәтле сүзләр 30:32, Михә 7:16

+ 21:7 Әюб 12:6, Зәбур 72:3-4, Вәгазьче 8:14, Иремия 12:1, Малахи 3:15

+ 21:14 Әюб 22:17
+ 21:15 Чыгыш 5:2
+ 21:16 Әюб 22:18, Зәбур 1:1

+ 21:17 Әюб 18:5-6, Гыйбрәтле сүзләр 13:9, Гыйбрәтле сүзләр 24:20

+ 21:18 Зәбур 1:4, Зәбур 82:14, Гыйбрәтле сүзләр 10:25

+ 21:19 Чыгыш 20:5

+ 21:20 Зәбур 74:8, Ишагыйя 51:17, Иремия 25:15, Убадия 1:16, Ачылыш 14:10

+ 21:22 Ишагыйя 40:14, Римлыларга хат 11:35, I Көринтлеләргә хат 2:16, Әюб 4:18, Әюб 15:15

+ 21:30 Гыйбрәтле сүзләр 16:4
+ 21:31 Канун 7:10
+ 22:1 Әюб 2:11, Әюб 4:1, Әюб 15:1
+ 22:3 Әюб 35:7
+ 22:6 Чыгыш 22:6, Канун 24:13
+ 22:7 Әюб 31:17
+ 22:9 Әюб 31:21, Ишагыйя 10:2, Яхәзкыл 22:7
+ 22:10 Әюб 18:8
+ 22:11 Юныс 2:4
+ 22:12 Әюб 35:5
+ 22:13 Зәбур 72:11, Зәбур 93:7
+ 22:16 Әюб 15:32
+ 22:17 Әюб 21:14
+ 22:18 Әюб 21:16
+ 22:19 Зәбур 51:8, Зәбур 57:11
+ 22:22 Гыйбрәтле сүзләр 2:6
+ 22:23 Әюб 11:14

+ 22:24 Яратылыш 10:29, III Патшалар 9:28, I Елъязма 29:4

+ 22:26 Зәбур 36:4, Ишагыйя 58:14

+ 22:27 Зәбур 49:14, Вәгазьче 5:3

+ 22:28 Әюб 11:17, Гыйбрәтле сүзләр 4:18, Ишагыйя 60:3, Даниил 12:3

+ 22:30 Ягъкубтан хат 5:15

+ 23:4 Әюб 13:3, Әюб 16:21

+ 23:10 Зәбур 138:3, Зәбур 65:10, I Петердән хат 1:7

+ 23:13 Гыйбрәтле сүзләр 19:21, Ишагыйя 14:26, Даниил 4:32

+ 24:2 Канун 19:14, Гыйбрәтле сүзләр 22:28, Гыйбрәтле сүзләр 23:10

+ 24:4 Амос 2:7, Гыйбрәтле сүзләр 28:28
+ 24:7 Чыгыш 22:26-27
+ 24:12 Хабаккук 1:2
+ 24:13 Яхъя 3:19-20
+ 24:15 Гыйбрәтле сүзләр 7:9
+ 24:20 Әюб 18:17
+ 24:24 Зәбур 36:10
+ 25:1 Әюб 2:11, Әюб 8:1, Әюб 18:1
+ 25:3 Маттай 5:45

+ 25:4 Әюб 4:17, Әюб 9:2, Әюб 15:14, Зәбур 142:2

+ 25:6 Әюб 15:16, Зәбур 21:6, Ишагыйя 41:14
+ 26:6 Зәбур 138:8, Гыйбрәтле сүзләр 15:11
+ 26:7 Әюб 9:8
+ 26:8 Гыйбрәтле сүзләр 30:4

+ 26:10 Яратылыш 1:9, Яратылыш 1:10, Гыйбрәтле сүзләр 8:29

+ 26:11 Зәбур 103:7
+ 26:12 Әюб 9:13, Зәбур 88:11, Ишагыйя 51:9
+ 26:13 Ишагыйя 27:1
+ 27:2 Әюб 34:5
+ 27:3 Әюб 33:4
+ 27:8 Әюб 8:13

+ 27:9 Зәбур 17:42, Зәбур 65:18, Гыйбрәтле сүзләр 1:28, Гыйбрәтле сүзләр 28:9, Яхъя 9:31

+ 27:13 Әюб 20:29
+ 27:14 Ишагыйя 1:22
+ 27:15 Зәбур 77:64
+ 27:16 Зәкәрия 9:3
+ 27:17 Зәбур 38:7, Гыйбрәтле сүзләр 13:22
+ 27:18 Әюб 8:15
+ 27:19 Зәбур 48:18
+ 27:21 Әюб 30:22
+ 27:23 Кайгы җыры 2:15
+ 28:12 Гыйбрәтле сүзләр 16:16, Вәгазьче 7:24

+ 28:13 Зәбур 26:13, Ишагыйя 53:8, Яхәзкыл 26:20

+ 28:15 Гыйбрәтле сүзләр 3:14-15

+ 28:16 Яратылыш 10:29, III Патшалар 9:28, I Елъязма 29:4, Әюб 22:24

+ 28:18 Гыйбрәтле сүзләр 8:11
+ 28:26 Әюб 38:25
+ 28:27 Гыйбрәтле сүзләр 8:22

+ 28:28 Зәбур 110:10, Гыйбрәтле сүзләр 1:7, Гыйбрәтле сүзләр 9:10, Гыйбрәтле сүзләр 3:7, Гыйбрәтле сүзләр 14:16

+ 29:3 II Патшалар 22:29, Зәбур 17:29, Зәбур 118:105

+ 29:5 Әюб 1:2
+ 29:6 Яратылыш 49:12
+ 29:10 Зәбур 136:6
+ 29:12 Зәбур 81:5, Гыйбрәтле сүзләр 31:8
+ 29:14 Зәбур 131:9

+ 29:16 Гыйбрәтле сүзләр 14:21, Гыйбрәтле сүзләр 29:7

+ 29:17 Зәбур 3:7, Зәбур 13:4, Зәбур 57:7, Гыйбрәтле сүзләр 30:14

+ 29:23 Зәбур 118:129
+ 30:1 Әюб 12:4, Әюб 16:10, Әюб 17:2
+ 30:9 Канун 28:37, Әюб 17:6
+ 30:10 Зәбур 87:9
+ 30:12 Әюб 19:12
+ 30:15 Әюб 18:11
+ 30:22 Әюб 27:21
+ 30:26 Иремия 8:15, Иремия 14:19
+ 30:30 Кайгы җыры 4:8, Зәбур 101:3
+ 31:1 Гыйбрәтле сүзләр 6:25, Маттай 5:28
+ 31:2 Әюб 20:29

+ 31:4 II Елъязма 16:9, Гыйбрәтле сүзләр 15:3, Зәкәрия 4:10

+ 31:6 Даниил 5:27
+ 31:8 Левиләр 26:16
+ 31:9 Әюб 24:15
+ 31:10 Канун 28:30, Иремия 8:10
+ 31:12 Гыйбрәтле сүзләр 6:27-29
+ 31:15 Гыйбрәтле сүзләр 22:2
+ 31:17 Әюб 22:7
+ 31:18 Ягъкубтан хат 1:27
+ 31:20 Әюб 29:13
+ 31:21 Әюб 22:9
+ 31:24 Марк 10:22, Марк 10:24
+ 31:25 Зәбур 61:11
+ 31:27 Канун 4:19
+ 31:29 Гыйбрәтле сүзләр 24:17-18
+ 31:30 Маттай 5:44, Римлыларга хат 12:14
+ 31:32 Хөкемчеләр 19:20-21
+ 31:33 Әюб 28:13
+ 31:35 Әюб 13:22
+ 31:40 Яратылыш 3:18
+ 32:2 Яратылыш 22:21
+ 32:4 Әюб 15:10
+ 32:7 Әюб 12:12
+ 32:8 Әюб 33:4, Зәбур 118:100
+ 32:20 Зәбур 38:4, Иремия 6:11, Иремия 20:10

+ 33:4 Яратылыш 2:7, Әюб 27:3, Әюб 32:8, Зәбур 103:30, Рәсүлләр 17:25

+ 33:6 Әюб 4:19, Әюб 10:9, Ишагыйя 64:8

+ 33:7 Әюб 13:21

+ 33:9 Әюб 9:21, Әюб 10:7, Әюб 12:4, Әюб 16:17, Әюб 27:5-6, Әюб 32:1

+ 33:10 Әюб 13:24, Әюб 19:11
+ 33:11 Әюб 13:27, Әюб 14:16
+ 33:13 Әюб 9:32, Әюб 39:32
+ 33:15 Саннар 12:6, Әюб 4:13
+ 33:16 Әюб 36:10
+ 33:19 Әюб 30:17
+ 33:20 Зәбур 101:5, Зәбур 106:18
+ 33:23 Зәбур 33:8
+ 33:24 Зәбур 48:8
+ 33:25 IV Патшалар 5:14
+ 33:26 Зәбур 16:15
+ 33:28 Зәбур 15:10, Ишагыйя 38:17
+ 33:30 Зәбур 55:14
+ 34:3 Әюб 12:11
+ 34:5 Әюб 27:2, Әюб 33:9
+ 34:7 Әюб 15:16, Гыйбрәтле сүзләр 19:28
+ 34:8 Зәбур 1:1
+ 34:9 Әюб 9:22, Әюб 21:16
+ 34:10 Яратылыш 18:25, Зәбур 91:16
+ 34:11 Гыйбрәтле сүзләр 24:12, Зәбур 61:13
+ 34:12 Әюб 8:3

+ 34:15 Яратылыш 3:19, Зәбур 89:4, Зәбур 103:29, Вәгазьче 3:20, Вәгазьче 12:7

+ 34:19 Әюб 31:15, Гыйбрәтле сүзләр 22:2
+ 34:20 Даниил 8:25
+ 34:21 Әюб 14:16, Әюб 31:4
+ 34:22 Зәбур 138:12
+ 34:24 Зәбур 2:9
+ 34:28 Әюб 35:9
+ 34:35 Әюб 35:15
+ 34:37 Әюб 27:23, Кайгы җыры 2:15
+ 35:3 Әюб 9:22, Әюб 21:16
+ 35:5 Әюб 22:12
+ 35:7 Әюб 22:2-3

+ 35:9 Чыгыш 2:23, Әюб 34:28, Вәгазьче 4:1, Вәгазьче 5:7

+ 35:10 Зәбур 41:9
+ 35:12 Әюб 27:9
+ 35:14 Әюб 9:11, Әюб 23:9

+ 35:16 Әюб 34:35, Әюб 34:37, Әюб 38:2, Әюб 42:3

+ 36:4 Әюб 37:16
+ 36:6 Әюб 34:28
+ 36:7 Зәбур 33:16, I Патшалар 2:8
+ 36:8 Зәбур 106:10
+ 36:10 Әюб 33:16
+ 36:12 Ишагыйя 1:19-20, Әюб 4:21
+ 36:16 Зәбур 4:2
+ 36:19 Зәбур 48:8, Гыйбрәтле сүзләр 11:4
+ 36:26 Зәбур 101:28
+ 36:27 Гыйбрәтле сүзләр 3:20
+ 36:32 Хабаккук 3:4
+ 37:3 Әюб 36:30, Әюб 36:32

+ 37:4 II Патшалар 22:14, Зәбур 17:14, Зәбур 28:3-4

+ 37:5 Әюб 5:9
+ 37:6 Зәбур 148:8
+ 37:8 Зәбур 103:22
+ 37:10 Әюб 38:29-30
+ 37:12 Зәбур 148:8
+ 37:13 Чыгыш 9:18, III Патшалар 18:45
+ 37:16 Әюб 36:4
+ 37:18 Ишагыйя 44:24
+ 37:19 Ишагыйя 60:2
+ 37:24 Гыйбрәтле сүзләр 15:33
+ 38:1 Әюб 40:1, Зәкәрия 9:14
+ 38:2 Әюб 35:16, Әюб 42:3
+ 38:3 Әюб 40:2
+ 38:4 Зәбур 103:5, Гыйбрәтле сүзләр 8:29
+ 38:6 I Патшалар 2:8
+ 38:7 Яратылыш 6:2, Әюб 1:6, Әюб 2:1

+ 38:8 Яратылыш 1:9, Зәбур 32:7, Зәбур 103:9, Иремия 5:22

+ 38:15 Әюб 18:5
+ 38:22 Зәбур 134:7
+ 38:23 Ешуа 10:11, Ишагыйя 30:30
+ 38:25 Әюб 28:26

+ 38:26 Зәбур 106:35, Ишагыйя 35:6, Ишагыйя 41:18

+ 38:28 Әюб 5:10
+ 38:29 Әюб 37:10, Зәбур 147:5
+ 38:30 Әюб 37:10
+ 38:31 Әюб 9:9, Амос 5:8
+ 38:32 Әюб 9:9
+ 38:33 Иремия 31:35
+ 38:39 Зәбур 103:21
+ 38:40 Зәбур 16:11
+ 38:41 Зәбур 146:9
+ 39:1 Зәбур 103:18
+ 39:16 Кайгы җыры 4:3
+ 39:20 Иремия 8:16
+ 39:24 Иремия 4:19, Амос 3:6
+ 39:32 Әюб 9:32, Әюб 33:13
+ 39:34 Әюб 42:6
+ 40:1 Әюб 38:1
+ 40:2 Әюб 38:3
+ 40:3 Әюб 32:2
+ 40:4 Әюб 37:4
+ 40:9 Зәбур 97:1, Ишагыйя 59:16
+ 40:10 Саннар 22:4
+ 40:23 Ешуа 9:15, Ешуа 9:27

+ 41:1 Әюб 3:8, Әюб 40:20, Зәбур 73:14, Зәбур 103:26, Ишагыйя 27:1

+ 41:3 Чыгыш 9:29, Зәбур 23:1

+ 42:2 Яратылыш 18:14, Иремия 32:17, Маттай 19:26

+ 42:3 Әюб 38:2
+ 42:4 Әюб 38:3, Әюб 40:2
+ 42:6 Әюб 2:8
+ 42:7 Әюб 2:11

+ 42:8 Саннар 23:1, I Елъязма 15:26, Яратылыш 20:7, Ягъкубтан хат 5:16

+ 42:9 Әюб 2:11
+ 42:10 Ишагыйя 40:2, Ишагыйя 61:7
+ 42:11 Әюб 19:13
+ 42:13 Әюб 1:2
+ 42:15 Саннар 27:1-8
+ 42:16 Яратылыш 50:23

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

Әюб

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек